I SAB/Wa 286/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. L. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział II w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy postanawia: odrzucić skargę. R. L. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział II w Warszawie w rozpatrzeniu wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący podniósł, że w dniu 16 lipca 2025 r. złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, który pismem z 11 sierpnia 2025 r. został uzupełniony o dodatkowe dokumenty. Pismami z 17 września 2025 r. i 29 września 2025 r. skarżący wnosił o wskazanie kiedy zostanie wypłacone świadczenie rentowe oraz o informację dot. ewentualnej możliwości ubiegania się o odsetki lub odszkodowania od zaległych/niewypłaconych w ustawowych terminach świadczeniach rentowych. Pomimo wystąpienia 14 października 2025 r. (z pierwszym) i 22 października 2025 r. (drugim) ponagleniem, do dnia wniesienia przez skarżącego przedmiotowej skargi nie zostało wydane orzeczenie w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że niezależnie od zarzutów skarżącego, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do zaopatrzenia rentowego w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego podejmowane jest w formie indywidualnej decyzji, od której uprawnionemu przysługuje odwołanie do sądu powszechnego na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego. Art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej jako ,,p.p.s.a." i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w związku z czym organ wniósł o odrzucenie przedmiotowej skargi. W przypadku jednak przyjęcia skargi do merytorycznego rozpoznania organ wniósł o jej oddalenie, wskazując jednocześnie, że 23 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącemu rentę z tytułu niezdolności do pracy wraz z odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślenia wymaga, że każde merytoryczne rozpatrzenie skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy skarga spełnia wymogi formalne i została złożona w przewidzianym w prawie trybie i terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co prowadzi do jej odrzucenia. Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Z powyższego wynika, że sądy administracyjne mogą rozpoznawać jedynie sprawy określone w powołanych wyżej przepisach – nie są więc właściwe do rozpoznawania innych spraw, wykraczający poza w/w katalog. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 16 lipca 2025 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m. in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości sądów powszechnych, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c., należą sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Z przywołanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń rentowych). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 k.p.c. sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego. Wyjątkiem od powyższego jest art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, a na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także m.in. sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga dotycząca bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział II w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 16 lipca 2025 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W związku z powyższym uznać należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie może dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.