I SAB/Wa 291/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Łukasz Trochym Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu 30 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. T., M. F., M. F., A. F., A. F. i J. D. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...], ozn. hip. "[...]" w zakresie nieobjętym decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1971 r. nr [...], w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz E. T., M. F., M. F., A. F., A.F. i J. D. sumę pieniężną w kwocie po [...] złotych; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz E.T., M. F., M. F., A. F., A. F. i J. D. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] października 2020 r. E. M. T., M. J. F., M. R. F., A. F., A. F. i J. D. (dalej jako skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłość Prezydenta [...] (dalej także jako organ/prezydent) w rozpatrzeniu wniosku z [...] lutego 1949 r. w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279, dalej jako dekret) o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...], ozn. jako "[...]" w części nierozpoznanej decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1971 r. nr [...], na mocy której odmówiono dotychczasowym właścicielom przyznania prawa użytkowania wieczystego w stosunku do działek nr [...], [...], [...],[...] i [...]. Skarżący podnieśli, że wniosek z [...] lutego 1949 r. w zakresie nieobjętym decyzją z [...] września 1971 r. pozostaje nierozpoznany od ponad siedemdziesięciu lat a organ nie podejmuje czynności zmierzających do jego rozpatrzenia. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa), o przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwotach po [...] złotych, o zasądzenie kosztów sądowych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Prezydent wskazał, że przedmiotowy wniosek nie został rozpoznany w stosunku do działek nr [...], [...], [...] i [...]. W tym zakresie podejmowane są czynności zmierzające do rozpatrzenia sprawy, przy czym organ ma obowiązek wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto w sprawie toczy się jednocześnie postępowanie o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 dalej jako kpa) organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, również w przypadku gdy zwłoka nastąpiła z przyczyn niezależnych od organu. Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu sąd zobowiązany jest do ustalenia, czy organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę stosowanej procedury. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa) zawiera normę, wedle której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wymaga od sądu stwierdzenia czy nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13, LEX nr 1612000). W ocenie Sądu niniejszą skargę należało zakwalifikować jako skargę na bezczynność organu, z uwagi na podniesione w niej zarzuty oraz tok postępowania przed organem. Jak wynika z akt sprawy, wniosek inicjujący postępowanie wpłynął do organu [...] lutego 1949 r. i został częściowo rozpoznany decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] września 1971 r. [...]. W pozostałym zakresie wniosek nie został dotychczas rozpoznany. Pismem z [...] października 2020 r. skarżący wnieśli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zażalenie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...]. Jedyną odnotowaną czynnością po wydaniu decyzji z [...] września 1971 r. jest wystąpienie do skarżących oraz Instytutu Pamięci Narodowej o informacje, co nastąpiło przy pismach z [...] listopada 2020 r., a zatem dopiero po wniesieniu przez skarżących zażalenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie rozpatrzył sprawy w ustawowym terminie a przedmiotowy wniosek pozostaje nierozpoznany od ponad siedemdziesięciu lat. Jedyne czynności w sprawie po 24 września 1971 r. zostały podjęte [...] listopada 2020 r. Uzasadnia to stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odnosząc się do wniosków o przyznanie od organu sumy pieniężnej oraz wymierzenie organowi grzywny Sąd wskazuje, że według treści art. 149 § 2 ppsa wybór środka (grzywna lub suma pieniężna) należy do sądu. Wybór sądu powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu przewlekłości w postępowaniu. Dopiero, gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości (por. NSA w wyroku z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/16). W realiach niniejszej sprawy, zważywszy na ponad siedemdziesięcioletnie opóźnienie w rozpatrzeniu sprawy oraz tok postępowania przed organem, Sąd uznał za zasadne przyznanie skarżącym sumy pieniężnej w kwocie [...]. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji), na podstawie 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a ppsa stwierdził, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku z [...] lutego 1949 r. w zakresie nieobjętym decyzją z [...] września 1971 r., która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji) oraz przyznał skarżącym sumę pieniężną w kwocie po [...] złotych (pkt 3 sentencji) o zwrocie kosztów sądowych orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt 4 sentencji). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ppsa który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.