I SAB/Wa 292/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) po rozpoznaniu 13 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.J. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] września 2016 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...] ozn. jako hip. nr [...] "[...]" w terminie czterech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M.J. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. J. pismem z [...] października 2020 roku (data wpływu) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] września 2016 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej dawnym numerem hipotecznym [...]. W skardze wniosła o zobowiązania Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku i wydania decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w terminie miesiąca od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzenia że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznania od organu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154§6 ppsa oraz wymierzenie grzywny w wysokości określonej w art. 154§6 ppsa. Jednocześnie strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że sprawa przed Biurem Spraw Dekretowych toczy się od 2016 roku. W dniu [...] stycznia 2020 r. złożyła już skargę do tut. Sądu na bezczynność organu, jednakże z uwagi na podjęcie przez niego czynności wycofała ją. Pomimo tego, sprawa dalej nie został załatwiona. Także pisma skarżącej z dnia [...] marca 2020 r. oraz [...] września 2020 r. z prośbą o szybsze rozpoznanie sprawy pozostały bez odpowiedzi organu. M. J. wskazała, że ponad 1,5 roku temu zostało złożone do Wojewody [...] ponaglenie, które zostało uwzględnione. Mimo to, Prezydent w dalszym ciągu nie rozstrzygnął zawisłej przed nim sprawy. W ocenie skarżącej, powyższe daje podstawę do stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zasądzenie od organu sumy pieniężnej oraz wymierzenie mu grzywny powinno, zdaniem skarżącej stanowić ostrzeżenie przed podobnym zachowaniem w przyszłości. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania toczącego się w przedmiotowej sprawie. Prezydent zaznaczył również, że opóźnienia w rozpatrywaniu tego typu spraw są spowodowane ich wagą, stopniem skomplikowania oraz złożonością okoliczności, które należy szczegółowo i wnikliwie rozważyć. Organ zwrócił także uwagę na sytuację epidemiczną w kraju, która uniemożliwiała w pełni zaangażowanie się pracowników Biura do rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga ma swoje usprawiedliwione podstawy, jednakże nie wszystkie jej wnioski zasługiwały na uwzględnienie. W myśl art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2329)- dalej "ppsa", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019 poz. 2167 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 149 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ppsa.). Dodatkowo, Sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154§6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154§6. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (12 § 1 kpa), a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Podkreślenia wymaga, że instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że Prezydent w prowadzonym postępowaniu dopuścił siębezczynności. Organ nie zakończył sprawy w ustawowym terminie i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku odszkodowawczego. Jak wynika z akt sprawy, wniosek wszczynający postępowanie został złożony w dniu [...] września 2016 roku (data wpływu do Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych) i od tej daty rozpoczął bieg termin do załatwienia sprawy określony w art. 35 § 3 kpa. Tymczasem, pomimo upływu prawie pięciu lat od złożenia przez poprzednika prawnego skarżącej opisanego wniosku, [...] nie zakończył postępowania i nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie. Czynności Prezydenta ograniczyły się jedynie do uzyskania dokumentów lokalizacyjnych nieruchomości, odpisu księgi wieczystej, dokumentacji z Biura Odbudowy Stolicy oraz zdjęć lotniczych. Wprawdzie dokumenty te niezbędne są do ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki do przyznania odszkodowania, jednakże ich pozyskanie ograniczyło się jedynie do przeprowadzenia kwerendy w różnych jednostkach Urzędu Miasta. Jednocześnie, powyższe czynności zostały podjęte przez organ dopiero po wniesieniu ponaglenia przez skarżącą do Wojewody [...]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 roku Wojewoda wniesione ponaglenie uznał za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi termin dodatkowych czterech miesięcy do załatwienia sprawy, czemu organ ostatecznie nie sprostał. Nie wystosował także do skarżącej zawiadomienia w trybie art. 36 kpa, w którym wskazałby ewentualny, nowy termin załatwienia sprawy. Nie spotkały się także z jego reakcją pisma M. J. z dnia [...] marca 2020 r. i [...] września 2020 r., w których domagała się przyśpieszenia rozpoznania sprawy. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 ppsa). W związku z tym, że do chwili wyrokowania organ nie załatwił sprawy, Sąd zobowiązał go do rozpatrzenia wniosku w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy wyznaczony termin czerech miesięcy dla załatwienia wniosku dekretowego jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego oraz wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu, Sąd uznał, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a ppsa). Sąd zauważa przy tym, co trzeba podkreślić, że stwierdzona bezczynność wynikała wyłącznie z postawy organu i że do zaistniałej sytuacji w żaden sposób nie przyczyniła się skarżąca (strona postępowania). O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Postępowanie w sprawie rozpoznania wyżej opisanego wniosku trwa już przeszło 5 lat. W tym czasie organ podjął i to ze znacznym opóźnieniem nieliczne czynności procesowe, ograniczając się do gromadzenia dowodów z dokumentów. Akta wyraźnie wskazują, że aktywniej uczestniczyła w postępowaniu skarżąca, która próbowała zmobilizować organ do działania, wysyłając ponaglenie oraz pisma z dnia [...] marca 2020 r. oraz [...] września 2020 r. Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Dotyczy to również spraw skomplikowanych i wymagających gromadzenia dokumentów. Jednocześnie, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej oraz wymierzenie organowi grzywny, a tym samym skarga w tym względzie podlegała oddaleniu. Należy przypomnieć, że zasądzenie sumy pieniężnej oraz wymierzenie grzywny na podstawie art. 149 § 2 ppsa. jest dodatkowym środkiem stosowanym w sytuacjach rażącego naruszenia prawa, zmierzającym, poprzez dolegliwość finansową, do zmobilizowania organu do wydania decyzji. Stanowi także formę zadośćuczynienia stronie krzywdy powstałej na skutek nie rozpoznania sprawy w ustawowym terminie. Sąd w obecnej sytuacji nie widzi podstaw do zastosowania dodatkowego środka finansowego mającego na celu zmobilizowanie organu do rozpoznania sprawy uznając jednocześnie, że w obecnym stanie faktycznym sprawy byłoby zbyt dotkliwą sankcją dla organu, który musiał zabezpieczyć środki na ewentualną realizację decyzji odszkodowawczej. Sądowi z urzędu znana jest ilość spraw rozpoznawanych przez Biuro Spraw Dekretowych co wpływa niewątpliwie na przedłużanie czynności przed organem. Także reorganizacja pracy w administracji publicznej w okresie obowiązywania stanu epidemii, a tym samym zwiększona absencja pracowników biura była co najmniej pośrednią przyczyną czasu trwania niniejszego postępowania. Samo nie rozpoznanie wniosku o przyznanie odszkodowania nie oznacza, że skarżąca poniosła jakikolwiek uszczerbek majątkowy a ponoszone przez nią okoliczności związane z możliwością korzystania z odszkodowania i uzyskiwania z tego odsetek ustawowych mają walor czysto hipotetyczny –nie wiadomo bowiem czy odszkodowanie zostanie przyznane. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ppsa. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 sentencji. W pkt 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 151 tej ustawy. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego (pkt 4 sentencji) – wpisu sądowego od skargi oraz kosztów działania jednego pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).