I SAB/Wa 345/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi A.M. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku A.M. z dnia 31 października 2012 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A.M. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. A.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia jego wniosku z dnia 31 października 2012 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. [...]. Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. W dniu 31 października 2012 r. (data wpływu do organu) A.M. złożył wniosek o przyznanie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102, poz. 651 ze zm.) za nieruchomość objętą księgą hipoteczną Nr hip. [...], położoną w W. przy ul. [...] o powierzchni 1.065,86 m2. Następnie w dniu 8 lutego 2013 r. (data prezentaty organu) złożył "wezwanie do określenia terminu załatwienia sprawy pod rygorem skargi na bezczynność". W związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie i wypłatę odszkodowania Prezydent [...] (dalej również jako "organ) pismami z dnia 14 marca 2013 r. wystąpił do: - Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o wydanie zaświadczenia z księgi hipotecznej nr [...], - Delegatury Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] w Dzielnicy O. o nadesłanie mapy z zaznaczonymi granicami hipotecznymi nieruchomości i granicami aktualnych działek oraz wydruku informacji z ewidencji gruntów, - Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] w Dzielnicy O. o przesłanie akt własnościowych i lokalizacyjnych dotyczących zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie organ poinformował pełnomocnika skarżącego adw. A.P. o podejmowanych czynnościach w sprawie oraz przewidywanym terminie zakończenia sprawy do 30 czerwca 2013 r. W dniu 24 kwietnia 2013 r. Prezydent [...] zwrócił się do W. o nadesłanie dokumentów dotyczących realizacji inwestycji na przedmiotowej nieruchomości - w celu ustalenia daty utraty posiadania nieruchomości przez dawnego właściciela. W związku z otrzymanym w dniu 4 lipca 2013 r. pismem W. informującym, iż nie dysponuje ona dokumentem, który jednoznacznie potwierdzałby datę przekazania ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, organ w dniu 11 lipca 2013 r. zwrócił do Urzędu [...] Biura Administracyjno-Gospodarczego Wydział Archiwum oraz do Wydziału Archiwum i Budownictwa dla Dzielnicy O. z prośbą o przesłanie kopii dokumentów dotyczących realizacji inwestycji na przedmiotowej nieruchomości. Równocześnie wystąpił do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy O. Urzędu [...] o udzielenie informacji, od jakiej daty w budynku przy ul. [...] meldowani byli pierwsi lokatorzy. Poinformował również pełnomocnika A.M., iż decyzja w niniejszej sprawie zostanie wydana do 31 października 2013 r. W związku z brakiem zakończenia postępowania w terminie, A.M. pismem z dnia 4 grudnia 2013 r. (data prezentaty) wniósł zażalenie na bezczynność Prezydenta [...] do Wojewody [...]. Zaś organ w dniu 24 lutego 2014 r. wystąpił do Archiwum Państwowego w W. w celu pozyskania materiałów dotyczących zagospodarowania nieruchomość położonej przy ul. [...]. Jednocześnie ponownie poinformował pełnomocnika A.M. o podjętych czynnościach w sprawie oraz wskazał datę 30 czerwca 2014 r. jako datę zakończenia postępowania w sprawie. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] uznał wniesione zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi [...] dodatkowy termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia wynoszący 3 miesiące od daty doręczenia postanowienia. Organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa. Podniósł, że stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda uznał, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa, a zatem zachodzi konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia niniejszej sprawy. W dniu 18 sierpnia 2014 r. A.M. wezwał organ do załatwienia sprawy w związku z upływem terminów, a następnie w dniu 9 września 2015 r. złożył wniosek o uzupełnienie postępowania dowodowego. Pismem z dnia 9 września 2016 r. skarżący po raz kolejny wezwał Prezydenta [...] do załatwienia sprawy – pod rygorem skargi na bezczynność. Następnie - w związku z brakiem zakończenia postępowania - pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. A.M. złożył skargę na bezczynność Prezydenta [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o zobowiązanie Prezydenta [...] do wydania decyzji w terminie 2 miesięcy od otrzymania odpisu wyroku wraz z aktami sprawy oraz o ukaranie dyscyplinarne pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji merytorycznej. Wskazał ponadto, iż pismem z dnia 8 maja 2017 r. poinformowano stronę o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją w terminie 7 dni. Do dnia 12 października 2017 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożył zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa do Wojewody [...]. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw. Podnieść również należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem jak - wynika z akt sprawy - wniosek skarżącego z dnia 31 października 2012 r. w zakresie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip [...] nie został dotychczas rozpoznany. W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie odszkodowania Sąd uznał za całkowicie uzasadniony. Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Organ nie dotrzymał również dodatkowego terminu wyznaczonego postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] . Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa". Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy organ dopuścił się bezczynności a także stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - ponieważ Prezydent [...] nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa. Nie do zaakceptowania jest w demokratycznym państwie prawa sytuacja, w której postępowanie prowadzone jest przez organ administracji od listopada 2012 r. - czyli prawie 5 lat - i nadal znajduje się na etapie gromadzenia materiału dowodowego dotyczącego ustalenia daty, w jakiej poprzednia właścicielka została pozbawiona faktycznej możliwości władania tą nieruchomością. Art. 149 p.p.s.a. nie określa kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny określając organowi termin do wykonania wyroku przez podjęcie nakazanych nim działań. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy - termin dwumiesięczny na rozpoznanie wniosku o odszkodowanie będzie adekwatny i realny zwłaszcza, że - jak wynika z akt sprawy (pismo z 8 maja 2017 r. skierowane do pełnomocnika skarżącego) - Prezydent [...] zgromadził materiał dowodowy dający podstawę do wydania decyzji merytorycznej. Sąd zasądził też na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 §1 pkt 1i §1a, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.