I SAB/Wa 353/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B.B. i Z.B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] sierpnia 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] września 1959 r. nr [...], w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących B.B. i Z.B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] września 2021 r. (data wpływu do Sądu 13 października 2021 r.) Z.B. i B.B. (Skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego A. S., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (Kolegium) w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] sierpnia 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] września 1959 r. nr [...], odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do części gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Skarżący zarzucili Kolegium rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 i art. 12 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na braku podejmowania działań bezpośrednio zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mając na uwadze powyższe wnieśli o wyznaczenie Kolegium miesięcznego terminu do wydania decyzji wraz ze stwierdzeniem, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Skarżący wnieśli o wymierzenie organowi grzywny w wysokości pięciu tysięcy złotych oraz o przyznanie od organu na rzecz Skarżących sumy pieniężnej do wysokości dwóch i pół tysiąca złotych. Wnieśli również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych prawem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że po otrzymaniu wniosku wystąpił do Prezydenta [...] (Prezydent) o przekazania akt dotyczących przedmiotowej nieruchomości oraz o nadesłanie informacji umożliwiających ustalenie aktualnego stanu dawnej nieruchomości hipotecznej i ustalenie wszystkich stron postępowania oraz rozliczenie ww. gruntu. Pismem z [...] września 2020 r. Prezydent poinformował, że akt sprawy znajdują się u Wojewody [...] w związku z zażaleniem na postanowienie Prezydenta z [...] kwietnia 2018 r. o zawieszeniu postępowania. Jednocześnie Kolegium, pismem z [...] października 2020 r. wystąpiło do Wojewody o wypożyczenie na okres 14 dni akt sprawy. Następnie Kolegium wystąpiło do Prezydenta o wydanie wypisu z operatu szacunkowego dla przedmiotowej nieruchomości. Następnie, przy piśmie z [...] września 2021 r. akta przedmiotowej nieruchomości zostały przekazane przez Wojewodę do Sądu w związku ze skargą Skarżących na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania zażalenia (sygn. akt I SAB/Wa 248/20). Reasumując Kolegium wskazało, że w opisanym stanie faktycznym podejmowało działania mające na celu rozpoznanie wniosku Skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z §1a powołanego przepisu, Sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić czy organ administracji załatwiając sprawę podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie poza sporem jest, że Kolegium w prowadzonym postępowaniu dopuściło się bezczynności. Nie zakończyło sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w zakończeniu postępowania wszczętego wnioskiem Skarżących z [...] sierpnia 2020 r., który wpłynął do organu [...] września 2020 r. Zatem od tej daty rozpoczął bieg termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 § 3 K.p.a. Tymczasem pomimo upływu ponad półtora roku od otrzymania wniosku - Kolegium nie zakończyło postępowania i nie podjęło rozstrzygnięcia. Z tego względu Sąd zobowiązał Kolegium do zakończenia sprawy w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji wyroku). W ocenie Sądu, termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a P.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu sprawy nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Za takim stanowiskiem przemawia w szczególności fakt, że mimo, iż z przekroczeniem terminów, to organ podejmował jednak czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego koniecznego do końcowego załatwienia sprawy. Jak wskazano wyżej stosownymi pismami Kolegium wystąpiło do określonych podmiotów o nadesłanie koniecznych dokumentów i informacji. Terminy określone w kodeksie postępowania administracyjnego nie zostały zaś rażąco przekroczone. Zauważyć przy tym trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - nie miało miejsca. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym także terminów do załatwienia sprawy. Zauważyć również należy, że duża aktywność pełnomocnika Skarżących w zakresie składanych wniosków, ponagleń i skarg do różnych organów i w różnych przedmiotach mogła obiektywnie stanowić dla organu prowadzącego pewne trudności w zakresie terminowego załatwienia wniosku Skarżących, szczególnie w zakresie pozyskania akt przedmiotowej nieruchomości. Ponadto Sądowi z urzędu znana jest aktywność Skarżących, którzy do tutejszego Sądu złożył oprócz niniejszej skargi na bezczynność oraz wspomnianej powyższej skargi na bezczynność Wojewody (sygn. akt I SAB/Wa 248/20) również kolejne dwie skargi na bezczynność. Pierwsza z nich dotyczy bezczynności Ministra Rozwoju i Technologii (sygn. akt I SAB/Wa 393/21) w sprawie rozpoznania wniosku Skarżących z tej samej daty co niniejszej sprawie i w tym samym przedmiocie, tj. w sprawie wniosku z [...] sierpnia 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] września 1959 r. nr [...]. Druga ze skarg Skarżących (sygn. akt I SAB/Wa 148/22) dotyczy natomiast bezczynności Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Skarżących o stwierdzenie wydania ww. orzeczenia z naruszeniem prawa. Zauważyć też należy, że akta tych wszystkich spraw są wspólne i w związku z tym różne organy zobligowane były do każdej z tych spraw udzielić odrębnej odpowiedzi na skargę oraz przekazać je wraz z aktami administracyjnymi sprawy, co przy ich ilości mogło nastręczać organowi trudności i ich terminowe dokonanie. Zgodnie natomiast z treścią art. 149 § 2 P.p.s.a., Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 P.p.s.a. wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na przewlekłość, którym jest zwalczenie tych stanów mających miejsce w postępowaniu i doprowadzenie do jego zakończenia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu przewlekłości w postępowaniu. Dopiero, gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r. sygn. akt I OSK 26/19). W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie jest zasadne uwzględnienie wniosku Skarżących o wymierzenie organowi grzywny oraz o przyznanie sumy pieniężnej od organu. W ocenie Sądu, te dodatkowe środki mogą być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności Sąd uznał, że nakładanie na organ dodatkowych sankcji finansowych byłoby obecnie nieuzasadnione i w tym zakresie skargę oddalił. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a P.p.s.a. zobowiązał Kolegium do wydania decyzji w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji). Na podstawie 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a P.p.s.a. stwierdził, że Kolegium dopuściło się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji). W punkcie 3 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania (punkt 4 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając solidarnie na rzecz Skarżących kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, to jest łącznie zasądzając kwotę 580 złotych. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.