I SAB/Wa 368/18

Dnia 15 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość: 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku M. K. z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną przy dawnej ulicy W. [...] w [...], wpisanej do księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" pod numerem [...] - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy ; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa ; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie ; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżącej M. K. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. K. (dalej jako "skarżąca") pismem z [...] października 2018 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent/organ") postępowania w sprawie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2014 roku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną przy dawnej ulicy W. [...] w [...], wpisanej do księgi hipotecznej pod nazwą "[...]", pod numerem [...]. Skarżąca wskazała, że mimo złożonego w sprawie ww. wniosku oraz zażalenia z dnia [...] lutego 2018 roku na niezałatwienie przez organ sprawy w terminie, skutkującego wydaniem przez Wojewodę [...] w dniu [...] maja 2018 roku postanowienia nr [...] w sprawie [...] zobowiązującego organ do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia w terminie 4 miesięcy od daty doręczenia przedmiotowego postanowienia, to Prezydent do dnia wniesienia skargi nie rozpoznał wniosku skarżącej z [...] grudnia 2014 roku. Skarżąca wniosła o : 1. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1a ; 2. zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżącej w terminie 30 dni od daty doręczenia Prezydentowi postanowienia w niniejszej sprawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.; 3. na podstawie art. 149 § 1b p.p.s.a. orzeczenie o istnieniu uprawnienia po stronie skarżącej poprzez ustalenie na podstawie art. 251 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr. 115, poz. 741 z 19997 r. ze zm.) odszkodowania za nieruchomość położoną przy dawnej ulicy W. [...] w [...], wpisanej do księgi hipotecznej pod nazwą "[...]", pod numerem [...], przejętej na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. nr 50,. Poz. 279 ze zm.) 4. przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. Z art. 154 § 6 p.p.s.a. 5. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 2 p.p.s.s.; 6. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że opóźnienia w rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy są spowodowane m.in. bardzo dużą ilością wpływającej do Biura Spraw Dekretowych Urzędu Miasta [...] korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. nr 50, poz. 279). Organ podniósł, iż dokonywał niezbędnych działań w sprawie, o czym świadczy m.in. zwrócenie się w dniu [...] stycznia 2018 roku do Sądu Rejonowego Gdańsk – Północ w Gdańsku o przesłanie odpisu prawomocnego postanowienia z dnia [...] czerwca 2006 r. o stwierdzeniu nabycia spadku przez skarżącą po I. S. oraz odpisu testamentu. Pismem z dnia [...] września 2018 roku Sąd Rejonowy Gdańsk Północ wezwał [...] o dosłanie dodatkowych dokumentów, co organ zrealizował niezwłocznie pismem z dnia [...] września 2018 roku. Organ podniósł, że do chwili obecnej Sąd nie udzielił odpowiedzi na ww. prośbę. Organ zaznaczył też, że informował pełnomocnika skarżących o opóźnieniach i przewidywanym terminie zakończenia postępowania tj. [...] grudnia 2018 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. W sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania, Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie od [...] grudnia 2014 roku, kiedy to wpłynął do Prezydenta [...] wniosek skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość toczy się postępowanie (pierwotna z [...] lutego 1999 r. dotyczyła zwrotu nieruchomości). Jak wynika z akt sprawa nie została załatwiona do dnia wyrokowania o bezczynności przez sąd pomimo uprzedniego już wyznaczenia terminu do jej załatwienia przez Wojewodę [...], który upłynął [...] października 2018 r.. Organ zatem prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, gdyż od dnia [...] grudnia 2014 roku do dnia dzisiejszego nie rozpoznał przedmiotowego wniosku. Realne czynności organu zmierzające do rozpoznania sprawy zostały podjęte w styczniu 2018 r. Okoliczność, ze opóźnienia są spowodowane m.in. bardzo dużą ilością wpływającej do urzędu korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] nie jest okolicznością sanującą działanie organu. Tym samym stwierdzić należy, że Prezydent nie wywiązał się z ustawowego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy bez zbędnej zwłoki, a zatem koniecznym było wyznaczenie, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 ppsa, terminu w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu realnym terminem, w jakim możliwe jest rozpoznanie przedmiotowego wniosku jest termin 4 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd uznał jednocześnie, że zaistniała w sprawie przewlekłość nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie terminu musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W niniejszej sprawie, organ podejmuje czynności zmierzające do zakończenia postępowania oraz informuje pełnomocnika stron na bieżąco o przyczynach opóźnienia oraz przewidywanym terminie rozstrzygnięcia sprawy. Opóźnienie organu wynika z konieczności ustalenia rozbieżności związanych z danymi osobowymi poprzednika prawnego skarżącej i jest w dużej mierze wywołana zwłoką sądu powszechnego w udzieleniu żądanych informacji. Należy także zaznaczyć, żę organ bardzo często jest angażowany w udzielanie kolejnych odpowiedzi lub wyjaśnień na żądanie strony. W okresie tym toczyło się również postepowanie związane z wniesionym zażaleniem na bezczynność organu. Nie można więc uznać, że zaistniała przewlekłość miała charakter rażący. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił. Suma pieniężna z art. 154 § 7 ppsa do której odwołuje się także art. 149 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny i prewencyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy. Środek ten powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu oraz w sytuacji, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej "sankcji" organ sprawy nadal nie załatwi. Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, nie zachodzi. Brak rozpoznania sprawy przez organ do chwili obecnej wynika, jak wskazano wyżej, także z obiektywnych przesłanek a mianowicie wyjaśnienia rozbieżności w zakresie danych osobowych ówczesnego właściciela nieruchomości wskazanych w treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i tymi wynikającymi z wypisu z księgi wieczystej. W tym celu [...] stycznia 2018 r. organ zwrócił się do sądu spadku o przesłanie odpis postanowienia oraz odpisu testamentu na podstawie, którego skarżąca spadek nabyła. Do chwili wniesienia skargi sąd powszechny nie udzielił odpowiedzi organowi i nie przesłał żądanych dokumentów. Sąd zauważa także, że zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasadniczym problemem występującym na gruncie postępowania administracyjnego jest kwestia ustalenia na kim w tym postępowaniu spoczywa ciężar dowodu. W tym zakresie brak jest jednak jednolitego orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jednym z prezentowanych poglądów w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu spoczywa na organie administracji, który musi z własnej inicjatywy gromadzić dowody potrzebne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Wedle innego poglądu ciężar dowodu spoczywa na tym podmiocie, który z danego faktu wywodzi skutki prawne, gdyż w postępowaniu administracyjnym stosuję się regułę dowodową z art. 6 k.c. W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd kompromisowy, zgodnie z którym w ramach postępowania administracyjnego współistnieją ze sobą zasada wedle której ciężar dowodu spoczywa na osobie która, z danego faktu wywodzi skutki prawne, jak również zasada, zgodnie z którą organ ma obowiązek dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, który Sąd podziela. Zgodnie z trzecim poglądem obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Dopiero zaniechanie przedstawienia przez stronę dowodów, pomimo wezwania przez organ, wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. Na gruncie k.p.a. postępowanie dowodowe oparte jest bowiem na zasadzie oficjalności, a rola organu jest ograniczona tylko do oceny faktów, które przedstawił wnioskodawca (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23.02.2007 r., VI SA/Wa 2219/06, LEX nr 312057). Strona ma zatem także możliwość i obowiązek czynnego udziału w postępowaniu o dostarczenia organowi dokumentów niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy bez odrębnego wezwania organu w tym zakresie. Sąd oddalił skargę także w zakresie wniosku skarżącej o orzeczenie o istnieniu uprawnienia na podstawie art. 149 § 1b p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie na obecnym etapie postępowania, zważywszy na konieczność wyjaśnienia rozbieżności na które wskazał organ w zakresie danych osobowych byłego właściciela oraz podstawy nabycia spadku, nie pozwala obecnie na orzeczenie o istnieniu uprawnienia po stronie skarżącej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku zapadło na podstawie art. 151 ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa i 205 § 2 ppsa. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ppsa, który to przepis dopuszcza rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.