I SAB/Wa 376/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska sędzia WSA Przemysław Żmich asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. F. S.A. w [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń 1. zobowiązuje Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w części dotyczącej zobowiązania Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r.; 4. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz F. F. S.A. w [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. F. F. S.A. w [...] (skarżąca) pismem z dnia [...] września 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w zakresie, w jakim stwierdził on o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa F. F. S.A., oznaczonego w rzeczonym orzeczeniu jako "[...]." (Ip. 92), które to orzeczenie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim z 30 kwietnia 1948 r. (M.P. z 1948 r. nr 44 poz. 226) oraz orzeczenia administracyjnego wydanego [...] czerwca 1950 r. przez Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego ustalającego, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym [...] maja 1949 r. przez Zjednoczenie Przemysłu [...], wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa spółki F. F. S.A., przechodzącego na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, z wyjątkiem nieruchomości przy ul. [...] w [...] oraz zatwierdzającego wskazany powyżej protokół zdawczo - odbiorczy. Skarżąca zarzuciła organowi rażące naruszenie art. 12 § 1 w zw. z art. 35 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.). Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) skarżąca wniosła o zobowiązanie organu administracji publicznej do wydania decyzji merytorycznej w terminie określonym przez Sąd, stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości oraz że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że do wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. załączyła wszelkie dowody niezbędne do stwierdzenia, że zarówno orzeczenie administracyjne z dnia [...] lutego 1948 r., jak i z dnia [...] czerwca 1950 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Mając na uwadze, że sprawa nie została przez organ rozpatrzona od ponad miesiąca, skarżąca pismem z dnia [...] września 2021 r. wystosowała do organu ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Pomimo powyższego wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń administracyjnych nie został rozpatrzony przez Ministra Rozwoju i Technologii do dnia sporządzenia tej skargi. Organ dopuścił się zwłoki w rozpoznaniu sprawy wszczętej z wniosku z dnia [...] lipca 2021 r., co daje podstawę do wystąpienia ze skargą na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. Postępowanie Ministra Rozwoju i Technologii, obowiązanego jest do działania na podstawie i w granicach prawa, a także do pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, który w oczywisty sposób ignorował normy wynikające z art. 12, art. 35 § 1 – 3 i art. 36 k.p.a., wyczerpuje przesłanki przewlekłości określone w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., a zwłoka ta nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Podniosła też, że oczekiwanie na wypowiedzenie się przez organ, co do zasadności ponaglenia nie może być warunkiem dopuszczalności skargi w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdził, że z uwagi na szczególnie skomplikowany charakter sprawy, która dotyczy orzeczenia wydanego 73 lata temu - dokonując analizy wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. i załączonych do niego dokumentów, z których część była nieczytelna - skierował w dniu [...] września 2021 r. pismo do Archiwum Akt Nowych w [...] o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w celu odszukania dokumentacji związanej z procesem nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, w szczególności wszelkich opinii, ekspertyz, spisów inwentarza i protokołów. Pismem z [...] września 2021 r. organ na podstawie art. 66 § 1 i § 2 k.p.a. poinformował skarżącą o braku właściwości Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii do oceny, w trybie nadzoru, orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa spółki F. F. S.A. i pouczył o możliwości wniesienia odrębnego podania do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organ podkreślił, że konieczność zgromadzenia materiału dowodowego, który umożliwia wydanie decyzji w tego typu sprawie, uzasadnia prowadzenie postępowania dłużej, niż określają to przepisy k.p.a. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów do załatwienia sprawy. W konkluzji stwierdził, ze w aktualnym stanie prawnym nie ma podstawy do zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie. W związku z wejściem w życie zmiany k.p.a. wprowadzonej ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), postępowanie to zostało umorzone z mocy prawa, o czym skarżąca została powiadomiona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). W myśl art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. stwierdzić należy, że wniosek ten musi zostać załatwiony przez organ. Sąd nie podziela przy tym twierdzenia organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym nie ma podstawy do zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie, w związku z wejściem w życie zmiany k.p.a. wprowadzonej ustawą z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491). Organ podniósł, że postępowanie to zostało umorzone z mocy prawa, o czym skarżąca została powiadomiona. (W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia [...] września 2021 r., stanowiące odpowiedź na ponaglenie z dnia [...] września 2021 r., w którym organ informuje skarżącą, że w związku ze zmianami wprowadzonymi ww. ustawą z dnia [...] września 2021 r. w sprawie tej nie ma podstawy prawnej do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu i wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 września 2021 r. postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Oceniane postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. dotyczący stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1948 r. i z 1950 r. Zdaniem Sądu, "umorzenie z mocy prawa" postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. w rozumieniu ww. przepisu wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem – decyzją administracyjną (o charakterze deklaratoryjnym) lub wyrokiem sądu, opartym na art. 145 § 3 p.p.s.a. Tego wymagają bowiem względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 239/21). Dlatego w pkt 1 sentencji wyroku Sąd zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku i zwrotu akt. Oceniając natomiast prowadzenie postępowania przez organ od czasu złożenia wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. do czasu wniesienia skargi z dnia [...] września 2021 r. stwierdzić należy, że pierwszą czynność w sprawie organ podjął w dniu [...] września 2021 r. kierując pismo do Archiwum Akt Nowych w [...] o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w celu odszukania dokumentacji związanej z procesem nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, w szczególności wszelkich opinii, ekspertyz, spisów inwentarza i protokołów. Organ wyjaśnił też, że część z załączonych do wniosku dokumentów była nieczytelna. Ponadto, powołał się na szczególnie skomplikowany charakter sprawy, która dotyczy orzeczenia wydanego 73 lata temu. Oceniając, czy naruszenie prawa przez organ przy rozpoznawaniu tego wniosku miało charakter rażący należy uwzględnić nie tylko zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania, ale także czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności tej sprawy. Wobec podjęcia przez organ powyżej opisanej czynności, mającej na celu zdobycie czytelnych dokumentów potrzebnych do rozpoznania wniosku skarżącej i z uwagi na podjęcie jej z niewielkim przekroczeniem terminów określonych w k.p.a., Sąd w pkt 2 sentencji wyroku stwierdził, że zaistniała w sprawie przewlekłość nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Działania organu miały bowiem charakter celowy, a nie pozorny. W pkt 3 sentencji wyroku Sąd oddalił skargę w części dotyczącej zobowiązania Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] czerwca 1950 r. Stosownie do treści art. 66 § 1 k.p.a. organ zawiadomił bowiem skarżącą, że do rozpoznania jej podania w zakresie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia właściwym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Sąd oddalił skargę w części określonej w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach (na które składają się 100 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a.