I SAB/Wa 41/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Bożena Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. Z. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku odszkodowawczego 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku E. Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] ozn. jako [...] w dobrach [...] nr rej. hip. [...] – w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz E. Z. sumę pieniężną w kwocie 5000 (pięć tysięcy) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz E. Z. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] października 2020 r. E. Z. (dalej "skarżąca") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] listopada 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...]/[...] ozn. jako Kolonia Nr [...] w dobrach [...] i [...] nr rej. hip. [...]. Powyższe postępowanie przed Sądem zostało zainicjowane nierozpoznaniem przez Prezydenta [...] (dalej jako "organ") wskazanego wyżej wniosku skarżącej. Wobec niewydania rozstrzygnięcia w sprawie skarżąca pismem z [...] listopada 2016 r. ponowiła swój wniosek z [...] listopada 2013 r. Jednocześnie wskazała następcę prawnego uprawnionego do odszkodowania i przedłożyła prawomocne postanowienie spadkowe. Z uwagi na brak czynności organu, pismem z [...] września 2017 r. skarżąca złożyła ponaglenie wnosząc o stwierdzenie, że organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności w prowadzeniu postępowania i że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zażądała również zobowiązania Prezydenta do załatwienia sprawy w terminie jednego miesiąca. Następnie, pismem z [...] lutego 2019 r. zwróciła się do organu o udzielenie informacji czy powyższe ponaglenie zostało przekazane do organu wojewódzkiego oraz wyjaśnienie jakie czynności zostały podjęte w celu jego rozpoznania. Pismem z [...] marca 2019 r. organ przekazał do Wojewody [...] złożone przez skarżącą ponaglenie informując, że z uwagi na dużą liczbę rozpoznawanych spraw odszkodowawczych, ich stopień skomplikowania i złożoność okoliczności nie pozwala to na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. nr [...] Wojewoda [...] uznał ponaglenie za uzasadnione, wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin załatwienia sprawy w okresie do czterech miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na dalszy brak rozstrzygnięcia sprawy skarżąca, pismami z [...] marca i [...] września 2020 r., wezwała organ do wydania decyzji w sprawie. W złożonej do Sądu skardze na bezczynność E. Z. wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z [...] listopada 2013 r. w terminie miesiąca od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem, stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od organu kosztów postępowania, przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że pomimo upływu 15 miesięcy od dnia wydania postanowienia Wojewody [...], którym uznano ponaglenie skarżącej za uzasadnione oraz wezwań do wydania decyzji z [...] marca i [...] września 2020 r. Prezydent [...] nadal nie rozpoznał wniosku skarżącej. Skarżąca podniosła również, że żądanie wskazane w pkt 4 petitum skargi uzasadnia całkowite lekceważenie prawa oraz fakt ponoszenia realnej szkody przez skarżącą. Grunt jest wart kilka milionów, znajduje się w dobrej części [...]. W przypadku, gdyby odszkodowanie zostało wypłacone w terminie skarżąca mogłaby korzystać z tych środków, w tym z odsetek bankowych. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że podjął z własnej inicjatywy szereg działań mających na celu ustalenie przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które warunkują przyznanie odszkodowania. W tym celu pismem z [...] marca 2019 r. wystąpił do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości dla Dzielnicy [...] o przekazanie akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości. Kolejno pismami z [...] lipca 2019 r. wystąpił do Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] o przesłanie uwierzytelnionych kopii dokumentów dotyczących realizacji inwestycji na przedmiotowej nieruchomości oraz do Archiwum Państwowego [...] o przekazanie materiałów dotyczących przeznaczenia ww. nieruchomości w Ogólnym Planie Zabudowania Miasta W. zatwierdzonym [...] sierpnia 1931 r. Ponadto, organ wskazał, że w celu ustalenia właścicieli przedmiotowej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu [...] wystąpił do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla [...] - [...] o przekazanie odpisów działów l-IV dawnej księgi hipotecznej dot. ww. nieruchomości oraz zlecił opracowanie geodezyjne w postaci mapy sytuacyjnej z określeniem powierzchni oraz wkreśleniem nieruchomości i jej rozliczeniem w strefach zabudowy według planu z 1931 r. Pismem procesowym z [...] czerwca 2021 r. skarżąca podtrzymała skargę odnosząc się do argumentacji organu przedstawionej w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania i taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - pomimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji lub innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Ponadto, skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli przysługiwały one skarżącym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wyczerpała wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi, składając uprzednio środek przewidziany w art. 37 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256 ze zm. dalej jako "k.p.a.") w postaci ponaglenia do Wojewody [...]. Jak już wskazano wyżej aby wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, powinien ocenić czy załatwiając sprawę organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązkiem Sądu jest zatem zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem, że organ nie rozpoznał wniosku z [...] listopada 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...]/[...] ozn. jako Kolonia Nr [...] w dobrach [...] i [...] nr rej. hip. [...], oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce. W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem trzymiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał. Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych, pismem z [...] listopada 2013 r. skarżąca wystąpiła do Prezydenta o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Od tego momentu rozpoczął swój bieg termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 § 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Pierwszą czynność w sprawie organ podjął jednak dopiero po upływie pięciu lat od wpływu powyższego wniosku zwracając się pismem z [...] marca 2019 r. do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości dla Dzielnicy [...] o przekazanie akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości. Kolejne czynności w sprawie organ podjął [...] lipca 2019 r. (pisma do Archiwum Państwowego [...], Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] i Wydziału Archiwum Biura Organizacji Urzędu [...]). Czynności te organ podjął po wydaniu przez Wojewodę [...] postanowienia z [...] czerwca 2019 r. nr [...] o uznaniu ponaglenia za uzasadnione i były to ostatnie czynności o jakich Prezydent poinformował skarżącą. Taki sposób procedowania w sprawie godzi bez wątpienia w ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania i wynikający z niej imperatyw maksymalnej koncentracji czynności procesowych. Z akt administracyjnych nie wynika przy tym aby na przeszkodzie realizacji tych czynności stały obiektywnie weryfikowalne przeszkody uniemożliwiające ich dokonanie w sposób niezwłoczny. Niewłaściwe podejście Prezydenta [...] do prowadzenia przedmiotowego postępowania obrazuje również przekazanie Wojewodzie [...] ponaglenia skarżącej z [...] września 2017 r. dopiero przy piśmie z [...] marca 2019 r., a zatem dopiero po półtora roku od otrzymania tego ponaglenia. W ocenie Sądu, opisane wyżej okoliczności uzasadniają również przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej określonej w art. 149 § 2 p.p.s.a. Za zasadne Sąd uznał przyznanie tej sumy w kwocie 5000 złotych. Przyznanie sumy pieniężnej mogą uzasadniać jedynie szczególne okoliczności sprawy, tj. wyjątkowo rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak również obawa, że bez przyznania tej kwoty na rzecz strony skarżącej organ nie podejmie skutecznych działań prowadzących do załatwienia sprawy. Kwota ta stanowi również swego rodzaju zadośćuczynienie za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Taka sytuacja wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie, w której organ nadal nie zakończył postępowania zainicjowanego wnioskiem z [...] listopada 2013 r., a więc ponad siedem lat temu, oraz nie czynił odpowiednych działań w sprawie zmierzających do jak najszybszego jej zakończenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. Na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).