I SAB/Wa 419/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Anna Wesołowska WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi Gminy Wyznaniowej [...] w W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku Gminy Wyznaniowej [...] w W. z dnia 6 maja 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] – w terminie czterech miesięcy od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz Gminy Wyznaniowej [...] w W. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 3 lutego 2017 r. (data prezentaty) Gmina Wyznaniowa [...] w W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania jej wniosku o przyznanie odszkodowania za grunt położony w W. przy ul. [...], nr hip [...]. Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m. st. Warszawy, a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. W dniu 13 maja 2015 r. (data prezentaty) Gmina Wyznaniowa [...] w W. złożyła wniosek o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102, poz. 651 ze zm.) za grunt położony w W. przy ul. [...], nr hip [...]. Zaś w dniu 21 października 2015 r. (data wpływu do organu) wnioskodawczyni złożyła zażalenie do Wojewody [...] na niezałatwienie sprawy w terminie przez Prezydenta [...]. Po rozpoznaniu zażalenia Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] uznał wniesione w sprawie zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi [...] dodatkowy termin na załatwienie sprawy, wynoszący 2 miesiące od daty doręczenia postanowienia. Organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa. Podniósł, że stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Wojewoda dodał, iż z treści zażalenia wynika, że Prezydent [...] nie podejmował żadnych czynności zmierzających do zakończenia sprawy - tym samym pozostaje w bezczynności. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda uznał, iż na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa - a zatem zachodzi konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia tej sprawy. Jednocześnie stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wprawdzie organ I instancji pozostawał w bezczynności w chwili wniesienia zażalenia, jednakże jego bezczynność podyktowana była błędną wykładnią art. 35 i art. 36 kpa. Gdyby jednak taki stan się przedłużał i organ nie podejmował działań ukierunkowanych na merytoryczne rozstrzygnięcie - to wówczas dojdzie do rażącego naruszenia prawa. Akta sprawy wraz z postanowieniem Wojewody [...] wpłynęły do organu w dniu 26 lutego 2016 r. - zatem wyznaczony dwumiesięczny termin upłynął w dniu 26 kwietnia 2016 r. W związku z niezakończeniem sprawy w terminie Gmina Wyznaniowa [...] w W. pismem z dnia 3 lutego 2017 r. (data prezentaty) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania jej wniosku o przyznanie odszkodowania za grunt położony w W. przy ul. [...], nr hip [...]. W skardze podniosła, że od dnia złożenia wniosku do dnia składania skargi organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa oraz w dodatkowym terminie wyznaczonym przez Wojewodę [...], nie wyznaczył również na podstawie art. 36 kpa dodatkowego terminu do jej załatwienia. Zdaniem skarżącej bezczynność Prezydenta [...] jest oczywista, bowiem w sprawie niniejszej upłynęły wszystkie ustawowe terminy na jej załatwienie. Dlatego też wniosła o zobowiązanie organu do wydania - w terminie 3 miesięcy od daty zwrotu przez Sąd organowi administracji akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem - decyzji administracyjnej kończącej w I instancji postępowanie o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Następnie Prezydent [...] pismem z dnia 28 czerwca 2017 r. zwrócił się do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych dla Dzielnicy [...] Urzędu [...] z prośbą przesłanie akt własnościowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie pismem z tej samej daty poinformował pełnomocnika skarżącej o podjętych czynnościach w sprawie dodając, że dalsze czynności zostaną podjęte po otrzymaniu i przeanalizowaniu dokumentacji znajdującej się w aktach własnościowych oraz poinformował go o przyczynach niedotrzymania terminu rozpoznania sprawy. Natomiast w odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., lub za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W celu ustalenia tej okoliczności pismem z dnia 28 czerwca 2017 r. wystąpił do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych dla Dzielnicy [...] Urzędu [...] z prośbą przesłanie akt własnościowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Dodał, że z uwagi na wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy a także z uwagi bardzo dużą ilość wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w art. 35 kpa. Podniósł również, iż poinformowano pełnomocnika skarżącej o aktualnym stanie sprawy. Do dnia 19 grudnia 2017 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżąca bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożyła zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa do Wojewody [...]. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw. Podnieść również należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem - jak wynika z akt sprawy - wniosek skarżącej z 13 maja 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], nr hip [...], nie został dotychczas rozpoznany. W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie odszkodowania Sąd uznał za całkowicie uzasadniony. Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa". Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Choć Prezydent [...] nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa - to jednak należy mieć na względzie datę z jakiej pochodzi wniosek wszczynający postępowanie tj. z 13 maja 2015 r. oraz skomplikowany charakter spraw z zakresu tzw. spraw dekretowych, gdzie należyte ustalenie stanu faktycznego związane jest z koniecznością pozyskania i analizą archiwalnych, często nieczytelnych lub niekompletnych dokumentów. Ponadto - jak wynika z akt sprawy - Prezydent [...] podejmował czynności zmierzającego do zakończenia postępowania występując do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych dla Dzielnicy [...] Urzędu [...] z prośbą o przesłanie akt własnościowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Poinformował też pełnomocnika skarżącej o aktualnym stanie sprawy oraz o podejmowanych czynnościach. Art. 149 p.p.s.a. nie określa kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny określając organowi termin do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy - termin czteromiesięczny na rozpoznanie przedmiotowego wniosku będzie adekwatny i realny. W tym czasie Prezydent [...] powinien w sposób jednoznaczny ustalić, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania odszkodowania z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i w zależności od dokonanych ustaleń wydać stosowną decyzję w ustawowym terminie. Sąd oddalił skargę w zakresie wymierzenia organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. - uznając, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną i dyscyplinującą funkcję spełni samo stwierdzenie, iż Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd zasądził też na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 §1 pkt 1 i §1a, art. 151, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.