I SAB/Wa 44/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. F. i M. F. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta W. do rozpoznania wniosku z dnia [...] marca 2017 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną hip. "[...]" nr rej. hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent W. dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta W. na rzecz skarżących W. F. i M. F. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] września 2017 r. (data wpływu do organu [...] grudnia 2017 r.) W. F. i M. F. (dalej jako: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego A. S., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta W. (dalej jako: organ/Prezydent) w sprawie dotyczącej rozpatrzenia wniosku z dnia [...] marca 2017 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną hip. "[...]" nr rej. hip. [...]. Skarżący zarzucili organowi naruszenie art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 1 i 3 w zw. z art. 12 kpa, polegające na braku podejmowania działań bezpośrednio zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania ww. wniosku. Skarżący wnieśli o: 1) wyznaczenie Prezydentowi maksymalnie miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek odszkodowawczy; 2) przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości [...] zł; 3) zasądzenie od Prezydenta na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych prawem. W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że pismem z dnia [...] maja 2017 r. wezwał pełnomocnika skarżących do udowodnienia, w terminie 7 dni, praw podmiotowych do ubiegania się o odszkodowanie, tj. przedstawienia zaświadczenia hipotecznego potwierdzającego kto był dawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia żądanego zaświadczenia, jednak zaświadczenia nie dostarczył. Natomiast złożenie tego dokumentu jest niezbędne dla potwierdzenia praw podmiotowych wnioskodawców do ubiegania się o odszkodowanie. W związku z czym pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. organ ponownie zobowiązał pełnomocnika skarżących do przedłożenia wymaganego zaświadczenia hipotecznego, pod rygorem pozostawienia opisanego na wstępie wniosku bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej ppsa, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie zgodnie z § 1a powołanego przepisu, Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przy wydawaniu orzeczenia na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji załatwiając sprawę podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym art. 7, 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a tym samym zasadne jest zobowiązanie organu do wydania aktu w określonym terminie. Jednocześnie w zaistniałym stanie sprawy Sąd uznał, iż skarżący wyczerpali wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi, gdyż przed jej wniesieniem wystąpili z ponagleniem określonym w art. 37 kpa. Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ do czasu nowelizacji kpa, która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., nie było zdefiniowane ustawowo. W orzecznictwie sądowym wskazywano, że przez pojęcie przewlekłości postępowania należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Natomiast zgodnie z obecnym brzmieniem art. 37 § 1 pkt 2 kpa przewlekłość organu w prowadzeniu postępowania ma miejsce wówczas gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Zatem uznać należy, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wtedy gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie, nie pozostaje jednak w bezczynności, lecz podejmowane przez niego czynności w postępowaniu nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 kpa ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, kontrola Sądu zmierza zaś do sprawdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Oceniając powyższe okoliczności, Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Przy czym Sąd badając przewlekłość postępowania kontroluje czynności podejmowane przez organy i ich terminowość w zakresie przepisów wynikających z art. 35 - 36 kpa. Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są bowiem załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). Pod pojęciem "załatwienie sprawy" należy rozumieć wydanie przez organ w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego lub formalnoprawnego, kończącego postępowanie administracyjne. W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Odnosząc poczynione rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że poza sporem jest, iż Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] marca 2017 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną hip. "[...]" nr rej. hip. [...]. Powyższy wniosek wpłynął do organu w dniu [...] marca 2017 r. i od tego momentu, zgodnie z art. 61 § 3 kpa, rozpoczął bieg termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 § 3 kpa. Tymczasem pomimo upływu ponad roku od dnia złożenia wniosku Prezydent nie zakończył przedmiotowego postępowania i nie podjął rozstrzygnięcia merytorycznego, co stanowi o zasadności niniejszej skargi. Z tego względu, Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia powołanego wniosku w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy wyznaczony termin trzymiesięczny dla załatwienia ww. wniosku jest terminem wystarczającym i dającym realną możliwość ustalenia przez organ dokładnego stanu faktycznego oraz wydania orzeczenia merytorycznego. Jednocześnie Sąd stwierdził, że przewlekłość prowadzonego przez Prezydenta postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka nie zaszła w niniejszej sprawie. Według Sądu powody, dla których Prezydent nie zakończył sprawy, przedstawione w odpowiedzi na skargę, są wystarczającym usprawiedliwieniem dla dotychczasowego oczekiwania na rozpatrzenie wniosku. Nie bez znaczenia dla oceny charakteru przewlekłości postępowania jest również fakt, że postępowania dotyczące nieruchomości objętych tzw. dekretem [...] należą do spraw niezwykle skomplikowanych, z uwagi na swój historyczny charakter i złożoną sytuację prawną gruntów [...], a ustalenie stanu prawnego nieruchomości i określenie prawidłowego kręgu stron postępowania oraz zbadanie praw podmiotowych wnioskodawców jest czasochłonne – co ma miejsce w niniejszej sprawie. Trudności w ustaleniu powyższego nastręcza organowi fakt, że pomimo wezwań skarżący nie przedłożyli zaświadczenia hipotecznego potwierdzającego kto był dawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości w celu udowodnienia praw podmiotowych do ubiegania się o odszkodowanie za tą nieruchomość. Ponadto zdaniem Sądu nie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi nie pozwalają bowiem na przyjęcie, by skarżący na skutek nierozpoznania wskazanego wniosku odszkodowawczego w terminie doznali krzywdy wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie im sumy pieniężnej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art.151 w związku z art. 149 § 2 ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) ([...] zł tytułem wpisu od skargi, [...] zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.