I SAB/Wa 50/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. L., M. L., B. L., L. S. i A. J. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...] – w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A. L., M. L., B. L., L. S. i A. J. – solidarnie kwotę 665 (sześćset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 13 listopada 2017 r. (data prezentaty) A.L., M. L., B. L., L. S. i A. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...]. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej jako "dekret warszawski". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 roku w sprawie o sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] Nr [...] z dnia [...] maja 1950 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. W związku z powyższym pozostaje do rozpatrzenia wniosek dawnych współwłaścicieli nieruchomości z dnia [...] września 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przy ul. [...] nr hip. [...] - złożony na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Pismem z dnia [...] października 2015 r. (data prezentaty) A. L., M. L., B. L., L.S. i A. J. (następcy prawni byłych współwłaścicieli nieruchomości) zwrócili się do Prezydenta [...] o rozpoznanie wniosku dekretowego z dnia [...] września 1948 r. Ponieważ organ nie wydał decyzji, dlatego też wnioskodawcy pismem z dnia [...] marca 2017 r. (data prezentaty) - działając na podstawie art. 37 kodeksu postępowania administracyjnego – wnieśli zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do gruntu przy ul. [...] nr hip. [...] Po rozpoznaniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], wyznaczyło Prezydentowi [...] dodatkowy 2-miesięczny termin załatwienia sprawy liczony od daty doręczenia postanowienia wraz z aktami sprawy. Organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa. Podniósł, że stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Kolegium dodało, iż z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Prezydent [...] nie rozpoznał tego wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium uznało, iż na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa - a zatem zachodzi konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia tej sprawy. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. (data prezentaty) A. L. M. L., B. L., L. S. i A. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...] - zarzucając mu, że mimo upływu terminu wskazanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], przedmiotowa sprawa nie została dotychczas załatwiona, a organ rozpoznający wniosek nie wskazał przyczyn zwłoki, jak również nie wskazał nowego terminu zakończenia postępowania. Skarżący wnieśli o: - wyznaczenie terminu do załatwienia przez Prezydenta [...] przedmiotowej sprawy (art. 149 §1 p.p.s.a.); - rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym (art. 119 pkt. 2 p.p.s.a.); - zwrot kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego w sprawie (art. 200 p.p.s.a.). W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wyjaśnił, iż opóźnienie w rozpoznaniu wniosku dekretowego spowodowane było bardzo dużą ilością prowadzonych postępowań oraz trwającą od [...] 07.2016 r. reorganizacją komórki prowadzącej tę sprawę, to jest Wydziału [...], który na mocy Zarządzenia Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...].07.2016 r. przeniesiony został z Biura [...] do Biura [...] Urzędu [...], a następnie, zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...].10.2016 r. jego kompetencje przejęło Biuro [...] Urzędu [...]. Reorganizacja ta wiązała się również ze zmianami procedur, nadzoru oraz pełnomocnictw dla osób, które zostały upoważnione do podpisywania decyzji, aktów notarialnych oraz innych pism w imieniu Prezydenta [...]. Ponadto opóźnienie przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku spowodowane było bardzo dużą ilością prowadzonych postępowań oraz koniecznością rozpoznawania w pierwszej kolejności skierowanych do referentów pism organów ścigania, pism sądowych oraz spraw kierowanych z organu administracji publicznej - Komisji [...], działającej w ramach Ministerstwa Sprawiedliwości. Podkreślił też, iż sprawy dotyczące nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy są sprawami skomplikowanymi, a ich złożoność oraz okoliczności jakie powinny być ustalone w toku tych postępowań, niestety nie pozwalają na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Dodał, że z uwagi na bardzo dużą ilość prowadzonych postępowań, jak i stopień ich skomplikowania - przewidywany termin zakończenia tego postępowania to 31 sierpnia 2018 r. Do dnia 7 czerwca 2018 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożyli zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw. Podnieść również należy, iż zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem - jak wynika z akt sprawy - wniosek z [...] września 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...] (ponowiony w dniu [...] października 2015 r.) nie został dotychczas rozpoznany. Co prawda wniosek dekretowy został rozpoznany odmownie decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1950 r. - ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdziło nieważność tego orzeczenia administracyjnego. Wobec powyższego należało ponownie rozpoznać wniosek dekretowy. W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wskazanego wniosku Sąd uznał za całkowicie uzasadniony. Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa". Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - ponieważ Prezydent [...] nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa. Nie do zaakceptowania jest w demokratycznym państwie prawa sytuacja, w której postępowanie prowadzone jest przez organ administracji przez trzy lata i nadal nie jest zakończone - i to biorąc pod uwagę jedynie okres od wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] czerwca 2015 r. Art. 149 p.p.s.a. nie wskazuje kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny, określając organowi termin do wykonania wyroku. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy - termin dwumiesięczny na rozpoznanie przedmiotowego wniosku będzie adekwatny i realny. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 §1 pkt 1 i §1a, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.