I SAB/Wa 709/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I.S., M.K., W. S., E. K. i K. M. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2011 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących I. S., M. K., W.S., E.K. i K. M. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 31 października 2017 r. I. S., M. K., W. S., E. K. i K. M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku W. S. oraz I. S. o ustalenie w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) odszkodowania za utraconą nieruchomość [...], położoną przy ul. [...], pochodzącą z dawnej nieruchomości ozn. jako "[...]". Skarga ta została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 21 kwietnia 2011 r. W. S. i I. S. wystąpili do Prezydenta [...] o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], której współwłaścicielami przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), obok J. O., M. G., K. G., A. G. i J. G., byli poprzednicy prawni wnioskodawców – W. i Z. małżonkowie S. Wobec braku podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie, inicjatorzy postępowania oraz M. K., E. K. i K. M. wnieśli 27 września 2017 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność organu, a następnie przywołaną na wstępie skargę, żądając w niej zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 1 miesiąca od daty zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem; stwierdzenia, że zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenia na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że nie było możliwości zakończenia postepowania z uwagi na konieczność dokonania analizy zgromadzonej dokumentacji pod kątem czy nie występują okoliczności uniemożliwiające wydanie decyzji, jak również bardzo dużą ilość spraw z zakresu odszkodowania wpływających do organu. Nadto organ wskazywał na wprowadzenie zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] nowej procedury postępowania w Wydziale Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych w zakresie rozpatrywania wniosków odszkodowawczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi jest bezczynność Prezydenta [...], polegająca na nierozpoznaniu wniosku z 21 kwietnia 2011 r., o przyznanie odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] położoną przy ul. [...]. Ta zaś ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym przepisami procedury administracyjnej terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, czy innego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi także definicja bezczynności sformułowana w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. - w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935). Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) jak również stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.). Zobowiązane są także - w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.- do podejmowania z urzędu i na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Stosownie natomiast do art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia.. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...]. Niesporna pozostaje bowiem okoliczność, że wniosek o przyznanie odszkodowania, nie został przezeń rozpoznany. Wpłynął on natomiast do organu 21 kwietnia 2011 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Kancelarii Urzędu [...]. Od ww. daty rozpoczął zatem swój bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy nim objętej. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Tym samym postępowanie nim wywołane co do zasady winno być zakończone do 21 czerwca 2011 r. Tymczasem, do chwili obecnej, Prezydent [...] nie tylko nie podjął w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia, ani aktu przerywającego bieg terminów określonych w kodeksie, ale w ogóle nie realizował w nim - poza wystąpieniem 30 maja 2011 r. do jednej z komórek organizacyjnych Urzędu [...] o akta własnościowe – czynności procesowych ukierunkowanych na jej załatwienie. Nie dopełnił także obowiązku, o którym stanowi art. 36 § 1 k.p.a. Trudno bowiem uznać za wykonanie dyspozycji normy prawnej zawartej w tym przepisie poinformowanie pełnomocnika skarżących po przeszło 7 latach od wszczęcia postępowania, iż decyzja kończąca sprawę zostanie wydana "po zgromadzeniu materiału dowodowego (...) bez zbędnej zwłoki" (vide pismo z [...] grudnia 2017 r. nr [...]). To zaś implikuje po stronie Sądu obowiązek wyznaczenia mu terminu załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ta natomiast w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną, tj. ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zwłoka w rozpoznaniu sprawy odszkodowania wynosi wszak niemal 8 lata, a podstawowym czynnikiem ją powodującym było niepodejmowanie w niej przez ten czas, wyjąwszy wystąpienie o akta własnościowe, jakichkolwiek czynności procesowych. Podnoszony z kolei w odpowiedzi na skargę argument o rzekomej analizie zgromadzonej dotychczas dokumentacji – co rzutować ma na jej okres rozpatrywania - jest o tyle nieprzekonujący, że takowej organ w ogóle nie pozyskiwał, ograniczając się jedynie do przyjmowania dokumentów składanych przez strony. Także zmiana zasad procedowania spraw odszkodowawczych przez osoby zatrudnione w komórce organizacyjnej obsługującej organ (Wydziale Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych), które Prezydent [...] wprowadził w 2016 r., nie jest okolicznością, która mogłaby usprawiedliwiać brak jego aktywności w sprawie w latach te zmiany poprzedzających. Konkludując zatem stwierdzić należy, że sposób procedowania przez Prezydenta [...] sprawy zainicjowanej wnioskiem z 21 kwietnia 2011 r. pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania. Uprawnia przy tym do wnioskowania, że działania organu (a w zasadzie zaniechania) determinowane są intencjonalnym odsuwanie w czasie sprawy, czy wręcz uchylaniem się od zajęcia w niej wiążącego stanowiska, a to z kolei trudno uznać za działania, które służą pogłębianiu zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej. Postępując w ten sposób naruszył on więc w sposób rażący normy prawne zawarte w przepisach art. 7, art. 8, art. 12 oraz art. 35 § 1 i 3 k.p.a. Ustalając termin w jakim organ zobligowany będzie do załatwienia sprawy, Sąd wziął natomiast pod uwagę realną możliwość pozyskania w tym czasie dokumentów niezbędnych dla oceny zaistnienie przesłanek z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uprawniających do uzyskania odszkodowania, których próbę odszukania organ dotychczas nawet nie podjął. Te zaś nie zawsze pozostają w jego gestii. Z tego względu oceniono, że terminem w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest konieczność zgromadzenia w sprawie odpowiedniego materiału dowodowego, złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał – jest termin trzech miesięcy, a nie jak oczekiwali tego skarżący miesięczny. Umożliwia on przy tym zakończenie postępowania bez konieczności występowania przez strony z kolejną skargą, mającą tym razem na celu wykazanie, że organ wyroku nie wykonał - co z kolei może także prowadzić do dalszej zwłoki, spowodowanej choćby koniecznością przekazaniem akt sprawy do Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punktach 1 do 3 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono zaś na podstawie na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.