I SAB/Wa 739/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania postanawia: 1. przyznać prawo pomocy przez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 4 maja 2015 r. (data wpływu do organu – k. 2 akt sprawy o sygn. I SA/Wa 913/15) W.K. wniósł do Sądu skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W piśmie z dnia 19 czerwca 2016 r. skarżący sprecyzował, że skarga dotyczy również przewlekłego prowadzenia postępowania przez Ministra w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]. W piśmie z dnia 1 kwietnia 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W nadesłanym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków pozwalających mu na udział w postępowaniu sądowym. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zaznaczył, że obecnie jest osobą bezdomną oraz że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł (netto). Skarżący jest osobą w podeszłym wieku (81 lat), z licznymi schorzeniami. Zarządzeniem z dnia 31 maja 2016 r. wnioskodawca w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało uznane za niewystarczające do oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, został zobowiązany do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: informacji na temat miejsca aktualnego zamieszkania (przebywania) w świetle uznawania siebie za osobę bezdomną. W przypadku przebywania u rodziny lub znajomych – przestawienie oświadczenia tych osób potwierdzającego zamieszkiwanie skarżącego w tym miejscu, w przypadku podmiotów instytucjonalnych – odpowiednich zaświadczeń; oświadczenia o ponoszonych kosztach utrzymania; informacji o sposobie odbioru świadczenia emerytalno-rentowego wraz z przedstawieniem kopii dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, oświadczenia odnośnie do posiadania rachunku bankowego, a także oświadczenia o przysługiwaniu skarżącemu na zasadach wspólności małżeńskiej praw majątkowych do lokalu mieszkalnego. Odpowiadając na powyższe wezwanie, wnioskodawca przedstawił oświadczenia córki i żony, z których wynika, że mieszkanie skarżącego w wyniku pożaru zostało zniszczone, co spowodowało, że skarżący epizodycznie zamieszkiwał u córki. Pomiędzy skarżącym a jego żoną istnieć ma separacja faktyczna. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenie z ZUS wskazuje, że otrzymuje on świadczenie w wysokości wcześniej przez siebie określonej. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał prawo pomocy przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że przy ocenie zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów postępowania uwzględnić należało uzyskiwany przez niego dochód ze świadczeń emerytalno-rentowych, przekraczający nieznaczenie kwotę [....] zł. Wskazany dochód referendarz ocenił jako niewystarczający do poniesienia we własnym zakresie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazanej oceny w ocenie referendarza nie można jednak odnieść do wymaganych kosztów sądowych. Referendarz wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł i taki poziom obciążenia finansowego należy uznać za możliwy do poniesienia przez skarżącego bez narażenia go na ryzyko zaistnienia uszczerbku dla jego utrzymania. Jednocześnie zaznaczył, ze inne ewentualne przyszłe koszty sądowe w sprawie nie przekraczają jednorazowo powyżej wskazanego poziomu, dlatego ustaleniu dotyczącemu możliwości uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi nadać należało uogólnione znaczenie prowadzące do oddalenia sformułowanego we wniosku żądania przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. W.K. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 22 lipca 2016 r. Skarżący wniósł o zmianę pkt 2 postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że w jednej z toczących się w tut. Sądzie spraw przyznane mu zostało prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. i mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpoznana na nowo. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy następuje w konkretnej sprawie i nie rozciąga się na inne postępowania, jak również Sąd nie jest związany ewentualnymi rozstrzygnięciami wydanymi w innych sprawach. Jednocześnie rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy następuje z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, która może ulec zmianie w porównaniu do czasu, w którym był rozpoznawany wcześniejszy wniosek. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. W przedmiotowej sprawie zaistniały jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawca uzyskuje stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, który przeznaczana wyłącznie na potrzeby własne. Nie można więc uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że jest on niewystarczający do poniesienia przez skarżącego we własnym zakresie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jednakże w ocenie Sądu wnioskodawca jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść koszty sądowe w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wnioskodawca jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczyć przy tym wymaga, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł, zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.