I SAB/Wa 796/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi P. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 796/16 oddalił skargę P. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. Skarżący pismem z 18 grudnia 2016 r. wystąpił o uzasadnienie powyższego wyroku oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. postanowienia NSA z 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 273/08, z 14 lutego 2012 r. sygn. akt II GZ 41/12, z 24 listopada 2015 r. sygn. akt I OZ 1534/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 980). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarga P. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2016 r., jako oczywiście bezzasadna. Należy ponadto podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i nast.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 i nast.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1338/10). Tak samo oceniane jest działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych w celu innym, niż ochrona swych praw (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136). Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (por. Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej system kontrolny – perspektywa systemowa i orzecznicza, red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Toruń 2011). Ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga zatem każdorazowo wnikliwej analizy tak, aby mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznało żadnego uszczerbku. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że złożone w rozpoznawanej sprawie żądanie przyznania prawa pomocy należy ocenić jako nadużycie tego uprawnienia. Ilość spraw skarżącego podlegających kontroli sądowoadministracyjnej jednoznacznie dowodzi, że jego celem nie jest faktyczna obrona swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. Skarżący od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. zainicjował w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie 2586 postępowań sądowych. Liczba zarejestrowanych skarg ww. osoby stale wzrasta – od 1 stycznia do 20 stycznia 2017 r. wpłynęło 61 kolejnych spraw. W sprawach tych składane są przez skarżącego wnioski o przyznania prawa pomocy, wnioski o wyłączenie sędziów, zażalenia, osobiście sporządzane skargi kasacyjne, itp. W tym kontekście należy wskazać, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie w efekcie skutecznego wniesienia każdej skargi, czy wniosku, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. Działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę i skutkować powinny odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem wyważyć z jednej strony indywidualne prawo skarżącego do sądu i prawo do sądu ujmowane generalnie, którego elementem jest także prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wobec ograniczenia środków publicznych, przyznanie skarżącemu prawa pomocy oznaczałoby wydłużenie postępowania w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, które nie są wszczynane dla samego faktu zainicjowania sprawy, a zatem godzić mogłoby w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienia NSA: z 18 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 175/14, z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OZ 1163/14 i z 19 grudnia 2014 r. sygn. akt I OZ 1179/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest oczywiście bezzasadna, a działania skarżącego mają na celu inicjowanie jak największej liczby postępowań, a nie obrony swoich praw, należało odmówić zastosowania w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i uznać, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, czy radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 247 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.