I SAB/Wa 803/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A.W. na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania 1. zobowiązuje Prezydenta W. do rozpoznania wniosku z dnia [...] listopada 1991 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy [...]ozn. [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent W. dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta W. na rzecz A. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 3 listopada 2015 r. A. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania z utraconą nieruchomość warszawską, położoną przy ul. [...], objętą dawną księgą "[...]" rej. hip. [...], która w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) stanowiła własność J. i F. małż. W. Skarga ta została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Postępowanie w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wszczęte zostało na gruncie uprzednio regulujących tę materię przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), złożonym przez S. W. (jednego z następców prawnych pierwotnych właścicieli) wnioskiem z [...] listopada 1991 r. Wniosek ów ponowiony został [...] maja 2002 r. na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 1774) przez kolejnego z następców prawnych – A. W., który poza podtrzymaniem żądania odszkodowania wnosił alternatywnie o zwrot nieruchomości. Ostatecznie pismem z 11 października 2013 r. sprecyzował on swoje żądanie, ograniczając je jedynie do odszkodowania. Wobec braku podejmowania przez Prezydenta W. rozstrzygnięcia w sprawie, skarżący wniósł 16 czerwca 2014 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność organu, w następstwie rozpoznania którego Wojewoda ów, postanowieniem z [...] lutego 2015 r. nr [...], wyznaczył Prezydentowi W. trzymiesięczny termin na rozpoznanie sprawy odszkodowania. Termin ten upłynął jednak bezskutecznie, w konsekwencji czego A. W., wniósł wskazaną na wstępie skargę, żądając wyznaczenie Prezydentowi W. przez Sąd terminu na rozpoznanie wniosku odszkodowawczego, stwierdzenia że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że strona poinformowana została w pismem z 7 grudnia 2015 r. o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania, który wyznaczony został na 31 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi A. W. jest bezczynność Prezydenta W., polegająca na nierozpoznaniu wniosku z [...] listopada 1991 r. o przyznanie odszkodowania za utraconą przez jego poprzedników prawnych nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]", rej. hip. [...]. Bezczynność organu zachodzi zaś, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", czy też nie. Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta W. Niesporna pozostaje bowiem okoliczność, że złożony jeszcze przez ojca skarżącego wniosek o przyznanie odszkodowania, nie został przez organ rozpoznany. Wniosek ten wpłynął natomiast do organu 21 listopada 1991 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Sekretariatu Urzędu Rejonowego w W. Od tego momentu zatem rozpoczął swój bieg, określony w art. 35 k.p.a., termin w jakim winien on być rozpoznany. To z kolei oznacza, że zainicjowane nim postępowania winno ulec zakończeniu najpóźniej 21 stycznia 1992 r. Tymczasem, do chwili obecnej Prezydent W. nie podjął w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia, ani nie podjął aktu przerywającego bieg terminów określonych w kodeksie. Nie dopełnił także obowiązku z art. 36 § 1 k.p.a. i nie informował strony o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania. Trudno bowiem za takowe dopełnienie obowiązku wynikającego z ww. przepisu uznać wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy po przeszło 24 latach od jej zainicjowania. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie (vide pismo BGN Urzędu W. z [...] stycznia 2015 r. nr [...]). Oznacza to, że przez ten czas organ administracji publicznej (aktualnie Prezydent W.), będąc właściwym w sprawie, pozostaje w bezczynności, co implikuje po stronie Sądu obowiązek wyznaczenia organowi terminu jej załatwienia oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki. Ta zaś w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przybiera postać kwalifikowaną w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., a więc rażąco narusza prawo. Żadne bowiem okoliczności nie mogą usprawiedliwiać ponad 24 letniej zwłoki w jej załatwieniu. Tym bardziej gdy jest to efektem wieloletniego zaniechania podejmowania przez organ jakichkolwiek efektywnych działań zmierzających do zakończenia postępowania. Zważyć wszak należy, że pomiędzy złożeniem wniosku (w 1991 r.) a wniesieniem skargi (w 2015 r.), poszczególne czynności w sprawie wykonywane były w odstępach kilkuletnich, a przez pierwsze 10 lat od wpłynięcia żądania organ nie podejmował w niej jakichkolwiek działań. Uczynił to dopiero po ponowieniu przez A. W. wniosku, przy czym także wówczas ograniczył się jedynie do kilka czynności polegających na wystąpieniu do różnorakich komórek organizacyjnych Urzędu Miasta oraz strony o stosowne dokumenty (vide pisma Kierownika Referatu Wywłaszczeń i Odszkodowań Starostwa Powiatu [...] z [...] czerwca 2002 r. nr [...], pismo BGN Urzędu W. z [...] stycznia 2003 r. nr jw.). Następnie przez kolejnych 6 lat zaprzestał działań w sprawie i zaktywizował się dopiero w roku 2008 r. wykonując wówczas pojedyncze czynności (vide pisma z 28 i 29 sierpnia 2008 r. nr [...]). Po czym ponownie przez 4 lata zaprzestał jej rozpoznawania. W latach 2012 i 2013 zrealizował zaś jedynie po jednej czynności – występując o dokumenty niezbędne w sprawie do Archiwum Państwowego (pisma z 3 października 2012 r. i 6 lutego 2013 r. nr [...]). Kolejne działania podjął dopiero w roku 2015, kiedy także poinformował A. W. o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy, wyznaczając go wówczas na dzień 30 kwietnia 2015 r. Taki sposób procedowania sprawy – bez zaistnienia jakichkolwiek obiektywnie weryfikowalnych przeszkód tłumaczących ten stan rzeczy - pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i 12 k.p.a. Wyznaczając, stosowanie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., termin załatwienia sprawy (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd miał na względzie realną możliwość pozyskania w tym czasie dokumentów niezbędnych dla oceny zaistnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawniających do uzyskania odszkodowania, jak też konieczność przeprowadzenia (w sytuacji potwierdzenia spełnienia materialnoprawnych przesłanek uzyskania odszkodowania) dowodu z wyceny nieruchomości, a więc sporządzenia stosownego operatu szacunkowego, do którego strony mogą zgłaszać zastrzeżenia. Z tego względu terminem w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał i obligatoryjność przeprowadzenia ww. dowodu (w przypadku decyzji pozytywnej) - jest termin dwóch miesięcy, od daty zwrotu akt do organu wraz z prawomocnym wyrokiem. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji) orzeczono zaś na podstawie art. 200 powołanej ustawy.