I SAB/Wa 98/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. N. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 18 września 2023 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu W. N. kwotę 100 (sto) złotych uiszczonych tytułem wpisu sądowego. W. N. (dalej jako: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu skargi wskazał, że pomimo złożenia ww. wniosku w dniu 18 września 2023 r., a następnie ponaglenia w dniu 26 marca 2025 r. - do dnia złożenia przez skarżącego przedmiotowej skargi nie zostało wydane orzeczenie w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że art. 83 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: "u.s.u.s.") wyłączają kognicję sądów administracyjnych w sprawach indywidualnych decyzji wydawanych przez organ rentowy w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto w myśl art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Sprawa objęta skargą nie ma więc charakteru sprawy administracyjnej, ale cywilnej. Dotyczy bowiem sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ wskazał, że mając na uwadze powyższe należy uznać, że sądownictwo administracyjne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczących bezczynności organu jest wyłączone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach, sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 18 września 2023 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m. in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c., sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest zaś art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 k.p.c. sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego. Wyjątkowo na mocy art. 83 ust. 4 ustawy odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, wskazać należy że stosownie do art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub od decyzji wydanej przez ten zespół (...). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie dotycząca bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 18 września 2023 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest objęta kognicją sądu administracyjnego, ale sądu powszechnego. W związku z powyższym uznać należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie może dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. O kosztach postępowania, Sąd orzekł w pkt 2 sentencji postanowienia, w myśl art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.