I SO/Wa 25/10

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. O. na bezczynność organów postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W.; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z 31 sierpnia 2010 r. T. O. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku sformułowanego na formularzu PPF, a także pisma uzupełniającego ww. wniosek wynika, że żądanie wnioskodawczyni odnosi się do przyznania prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. W obu pismach wnioskodawczyni nie wskazała, w związku z niewydaniem jakich aktów podnoszony jest przez nią zarzut pozostawania organu administracji w bezczynności, jednakże z rubryki numer 3 formularza PPF można wywieźć, że przedmiotem zaskarżenia ma być bezczynność "Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta [...], Rektora Uniwersytetu [...], [...] Kuratora Oświaty oraz Prezydenta [...] - Dyrektora [...]". W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu, wskazano, że wnioskodawczyni pozostaje w gospodarstwie domowym sama, utrzymuje się z dodatku mieszkaniowego, zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej oraz zasiłku celowego w łącznej kwocie 863 zł. Wydatki stałe gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie około 650 zł (bez wydatków na żywność). Składająca wniosek posiada mieszkanie o powierzchni 18 m². W rubryce wniosku, dotyczącej posiadanych przez wnioskodawcę przedmiotów wartościowych, strona wskazała, że zalicza do tej kategorii posiadany przez siebie księgozbiór, sprzęt gospodarstwa domowego oraz "narzędzia pracy intelektualnej". Precyzując żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wnioskodawczyni podała, że wnosi o ustanowienie swoim pełnomocnikiem adwokata [...]. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy jest możliwe przed wszczęciem postępowania sądowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest natomiast możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku oparta została na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej skarżącej z wymienionymi wyżej przesłankami przyznania tego prawa. Ocena ta wykazała, że składająca wniosek ma podstawy do wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, niemniej jednak jej żądanie zostało uznane za uzasadnione jedynie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym i porównując je z obciążeniem wynikającym z konieczności opłacenia we własnym zakresie pełnomocnika w postępowaniu sądowym, należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności pieniężnych, jak też przedmiotów wartościowych. Dochód uzyskiwany z tytułu pobieranych świadczeń jest na tyle nieznaczny (w kontekście potrzeb prowadzenia samodzielnie gospodarstwa domowego), że nie może budzić wątpliwości stanowisko, iż wykazywana kwota 863 zł nie może być traktowana jako realne źródło utrzymania, jak i jednoczesnego pokrycia kosztów prowadzenia postępowania sądowego. Wskazywany w uzasadnieniu wniosku stan zdrowia wnioskodawczyni dowodzi, że musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia stałych wydatków w tym zakresie, co przyczynia się dodatkowo do uszczuplenia posiadanych środków finansowych. Tego rodzaju okoliczność świadczy o tym, że strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w sytuacji, która może być w sposób uzasadniony oceniona jako wykazanie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych motywowana jest brakiem możliwości ustalenia w związku z niewydaniem jakich aktów podnoszony jest w niniejszej sprawie zarzut bezczynności. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, w świetle ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest możliwe, niemniej jednak traktowane być powinno jako wyjątek od zasady. Ratio legis przepisu uprawniającego stronę do skutecznego wystąpienia o przyznanie prawa pomocy na etapie poprzedzającym złożenie skargi łączyć należy bowiem przede wszystkim z potrzebą zagwarantowania stronom fachowej pomocy przy zainicjowaniu postępowania. Brak jest przesłanek nakazujących upatrywanie w art. 243 § 1 p.p.s.a. instrumentu służącego zwolnieniu strony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w każdym przypadku, gdy o to wystąpi, albowiem, na przeszkodzie w merytorycznym rozpoznaniu tego rodzaju wniosku stać mogą względy obiektywne, łączone z brakiem możliwości stwierdzenia przez sąd, co stanowi (przyszły) przedmiot zaskarżenia. Może się zdarzyć sytuacja, że kwestii tej (o kluczowym znaczeniu dla postępowania) nie da się rozstrzygnąć w świetle złożonych przez stronę we wniosku wyjaśnień, co skutkować powinno uznaniem takiego wniosku za przedwczesny. Działanie tego rodzaju nie stoi w kolizji z konstytucyjnym prawem strony do sądu, albowiem na etapie "przesądowym" nie zachodzi obowiązek uiszczenia przez stronę jakichkolwiek opłat sądowych, ich nieuiszczenie (z uwagi na deklarowane ubóstwo) nie stanowi zatem jakiejkolwiek bariery w dostępie do wymiaru sprawiedliwości. W niniejszym postępowaniu uprawdopodobnione jest twierdzenie, że ustalenia, co jest faktycznym przedmiotem sprawy będą mogły zostać poczynione dopiero po ustanowieniu dla wnioskodawczyni pełnomocnika z urzędu. Po ustanowieniu pełnomocnika, w przypadku ponowienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, powstaną warunki pozwalające stwierdzić, czy określony przez skarżącą przedmiot bezczynności, czyni niedopuszczalnym (niepotrzebnym) zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na to, że nie ma ona ustawowego obowiązku ich ponoszenia (art. 239 pkt 1 p.p.s.a.) albo skarga jest oczywiście bezzasadna (art. 247 p.p.s.a.), czy też rozpoznanie merytoryczne wniosku będzie uzasadnione, co pozwoli odnieść się do sytuacji materialnej skarżącej w kontekście wymogu uiszczenia przez nią wpisu w wysokości 100 zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Powyższa kwestia w rozstrzyganej sprawie nie ma charakteru hipotetycznego i nie pozostaje bez znaczenia, jeżeli uwzględnić, że w złożonym wniosku żądanie zwolnienia od kosztów sądowych zostało sformułowane, jak wskazała strona, "z ostrożności procesowej", co uzasadnia uznanie, że strona ma świadomość, iż może zachodzić wątpliwość odnośnie do tego, czy w przypadku wniesienia skargi - w świetle jej przedmiotu - będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.