II SA 1173/03

Dnia 7 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie : WSA Dorota Wdowiak (spr.) Asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant: Szymon Brzozowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2004 roku sprawy ze skargi M. M. i G. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 roku nr [...] 6 II SA 1173/03 UZASADNIENIE Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku M.M. i G. M. o odszkodowanie za grunty stanowiące współwłasność wnioskodawczyń, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi Ż. w województwie [...], przejętego za rentę na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 roku, na podstawie art. 105 kpa umorzył postępowanie. Wniosek o odszkodowanie złożony został w związku z decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] października 1997 roku stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1976 roku oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w Ż. z dnia [...] sierpnia 1976 roku o przejęciu z urzędu za rentę na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa w części dotyczącej udziałów wnioskodawczyń. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedmiotowe gospodarstwo nie zostało przejęte nieodpłatnie, lecz za rentę. W tej sytuacji postępowanie o odszkodowanie z wniosku G.M. i M.M., osób którym przyznano rentę za przejęte udziały w gospodarstwie jest bezprzedmiotowe. Rozpatrując ponownie sprawę, w wyniku złożonego odwołania G.M. i M.M., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2003 roku na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 3 kpa umorzył postępowanie wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 roku do Naczelnego Sadu Administracyjnego złożyły G. M. i M.M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżących, stanowisko Ministra jest merytorycznie niesłuszne, całkowicie oderwane od stanu faktycznego sprawy. Skarżące nigdy nie zgadzały się na odebranie gospodarstwa. To urzędnicy zdecydowali, w realizacji wydanych przez siebie decyzji, że Państwa będzie wypłacało rentę za wyrugowanie z ojcowizny. Przez dwa lata nie otrzymywały rent, pozostawały bez środków do życia. W 1984 roku zmuszone zostały do wykupienia siedliska. Zostały zniewolone decyzjami organów Państwa, decyzjami, które gwałciły prawo. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie z braku podstaw do jej uchylenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły w życie: ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz. 1269/ ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz. 1270/ ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U Nr 153, poz. 1271/. Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1985 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w sprawie niniejszej. Zgodnie z art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. W świetle art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W grę wchodzi kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnymi i przepisami procesowymi Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że niezrozumiałe jest rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku ponownego rozpoznania sprawy. Minister dwukrotnie wydał decyzję tej samej treści, a więc umarzającą postępowanie w sprawie. Jako podstawę prawną decyzji z dnia [...] sierpnia 2002 roku wskazał art. 105 kpa, zaś drugiej z dnia 12 lutego 2003 roku art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 3 kpa. Druga decyzja została wydana na podstawie art. 127 § 3 kpa a więc w wyniku ponownego rozpoznania sprawy. Organ odwoławczy / ponownie rozpoznający sprawę / w wyniku ponownego rozpoznania sprawy może orzekać tylko o mocy prawnej zaskarżonej decyzji. Art. 138 § 1 i § 2 kpa reguluje rozstrzygnięcie merytoryczne organu odwoławczego / ponownie rozpoznającego /. Jeżeli w wyniku ponownego rozpoznania sprawy rozstrzygnięcie organu ponownie rozpoznającego sprawę pokrywa się z pierwotnym rozstrzygnięciem, to organ ponownie rozpoznający sprawę utrzymuje zaskarżoną decyzję w mocy. Oczywiście postępowanie odwoławcze może zakończyć się decyzją o umorzeniu postępowania. Ten sposób rozstrzygnięcia przewiduje art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Jednakże decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego zapada, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie albowiem nie zaistniała przyczyna bezprzedmiotowości. Analiza decyzji z dnia [...] lutego 2002 roku wskazuje na to, że dotyczyła ona decyzji, która była przedmiotem odwołania a więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien orzec o mocy prawnej zaskarżonej decyzji a nie ponownie umorzyć postępowanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że wnioskodawczyniom nie należy się odszkodowanie albowiem za przejęte udziały w gospodarstwie rolnym przyznano im rentę. Przejęcie gospodarstwa rolnego nie było przejęciem nieodpłatnym. Żądanie odszkodowania jest więc żądaniem bezprzedmiotowym. Tryb dochodzenia odszkodowania został uregulowany w art. 160 § 4 i § 5 kpa w ten sposób, że w postępowaniu jednoinstancyjnym orzeka organ administracyjny, który wydał decyzję stwierdzającą nieważność albo niezgodność z prawem decyzji wadliwej, którego właściwość będzie ustalone zgodnie z art. 157 § 1 kpa. Decyzja taka nie podlega kontroli w toku instancji administracyjnych, ani kontroli NSA. Strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Takie roszczenie przysługuje jej także w przypadku odmowy przyznania odszkodowania. Decyzją, która otwierałaby drogę sądową w sprawie o dochodzone przez wnioskodawczynie odszkodowanie, nie jest decyzja Ministra o umorzeniu, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania administracyjnego wszczętego na skutek wniosku o przyznanie odszkodowania. Decyzja o umorzeniu postępowania wydana z powołaniem się na art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że organ administracji prowadzący postępowanie uznał, iż ze względu na określoną przyczynę stało się ono (jest) bezprzedmiotowe i nie ma podstawy do załatwienia sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do jej istoty w całości lub w części (art. 104 k.p.a.). W decyzji o umorzeniu postępowania, wydanej w sprawie o odszkodowanie przewidziane w art. 160 § 1 k.p.a., organ administracji nie zajmuje stanowiska co do zasadności całości lub w części żądania strony domagającej się odszkodowania, ale decyzją tą stwierdza bezprzedmiotowość postępowania w sprawie o przyznanie odszkodowania. W razie wydania takiej decyzji nie może więc w ogóle wchodzić w grę "niezadowolenie strony z przyznanego jej odszkodowania" w rozumieniu art. 160 § 5 k.p.a., gdyż decyzją tą organ administracji nie odmówił przyznania stronie żądanego przez nią odszkodowania, lecz - ze względu na określoną przyczynę - uznał przeprowadzenie postępowania w sprawie o przyznanie tego odszkodowania za bezprzedmiotowe. Literalna wykładnia art. 160 § 5 k.p.a. prowadzi do wniosku, że decyzją administracyjną, która otwiera drogę sądową do dochodzenia odszkodowania przewidzianego w art. 160 § 1 k.p.a., jest tylko decyzja merytoryczna - odmawiająca przyznania tego odszkodowania w całości lub w części, a nie jest nią decyzja o umorzeniu postępowania o przyznanie tego odszkodowania (art. 105 § 1 k.p.a.) z powodu - bez względu na przyczynę - bezprzedmiotowości tego postępowania. W niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji, że żądanie odszkodowania jest bezprzedmiotowe, albowiem gospodarstwo nie zostało przejęte nieodpłatnie, oznacza, że organ zajął stanowisko merytoryczne. Jego uzewnętrznieniem winna być decyzja odmawiająca przyznanie odszkodowania, a nie umarzająca postępowanie/postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2003 roku III CZP 51/03/, albowiem ta nie otwiera drogi sądowej, do której skarżące mają prawo zagwarantowane przepisem art. 160 kpa. Wydając decyzję umarzającą postępowanie mimo braku ku temu podstaw Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zamknął skarżącym drogę dochodzenia odszkodowania przed sądem powszechnym. Zważywszy na powyższe sąd uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1) c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżona decyzję i decyzję ją poprzedzającą. Z braku przedmiotu wykonania sąd nie orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji - art. 152 ustawy z dnia 3o sierpnia 2002 roku.