II SA 1195/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Monika Kwaśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2003 r. nr [.] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówiono p. Z. D. przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na dzieci po ich zmarłym ojcu R. D. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku powinny być spełnione łącznie wszystkie przesłanki określone w tym przepisie. Wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Także szczególna okoliczność, o której mowa w tym przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Stwierdzono, iż w sprawie nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt rentowych wynika, że zmarły ojciec dzieci w latach 1976-1980 posiadał kilkuletnią przerwę w zatrudnieniu, mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego przypada na dzień [...] września 1989 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] stycznia 2002 r., a więc przez 12 lat 3 miesiące i 13 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. We wskazanym okresie zmarły ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Nie istniały zatem przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Wskazano, że udokumentowany okres składkowy wynoszący 11 lat 1 miesiąc i 11 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego, który w chwili śmierci miał 47 lat i w stosunku do swego wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres zatrudnienia. Podkreślono, że przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczeń na ogólnych zasadach, gdyż renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzeniem składek na to ubezpieczenie. Trudna sytuacja materialna nie jest jedynym warunkiem, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. Z. D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a otrzymywane z Funduszu Alimentacyjnego alimenty w kwocie po 120 zł miesięcznie na jedno dziecko są niewystarczające. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku przyczyniłoby się do poprawy sytuacji rodzinnej. Skarżąca podkreśliła, iż z uwagi na to, iż z mężem rozwiodła się sześć lat temu, nie posiada dokumentów potwierdzających fakt jego zatrudnienia w okresach wskazanych przez Prezesa ZUS-u jako okres nieudowodniony odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej uchylenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skarżącej podnoszonych w skardze wyjaśnił, że skoro skarżąca nie potrafi uprawdopodobnić okresu i miejsca, w jakim mógł być zatrudniony zmarły ojciec dzieci, to tym bardziej Prezes ZUS-u nie ma żadnych możliwości potwierdzenia jego ewentualnego zatrudnienia. Ponadto podkreślił, iż dotychczas skarżąca nie twierdziła, iż staż pracy zmarłego ojca dzieci był dłuższy lecz tłumaczyła, że nie pracował on, gdyż był alkoholikiem. Zauważył również, iż skarżąca pracuje i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 1380 zł miesięcznie oraz z Funduszu Alimentacyjnego kwotę 480 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznawaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na postawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność orzeczenia z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymaganych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Ponadto wskazać należy, iż świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie się ubiegającej. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Wskazuje on natomiast na konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Z akt sprawy wynika, iż ojciec dzieci na okres 47 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący 11 lat 1 miesiąc i 11 dni lecz ostatni okres opłacania składek przypada prawie 13 lat przed datą zgonu. Nie ma w nich dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższy staż ubezpieczeniowy z powodów zasługujących na uznanie ich za szczególne i uniemożliwiające zatrudnienie. Skarżąca koncentrując się na udowodnieniu trudnej sytuacji materialnej rodziny nie podała, co konkretnie na przestrzeni całego życia zmarłego uniemożliwiło mu zatrudnienie w większym niż wykazanym rozmiarze. Okoliczność, iż nie jest ona w stanie wykazać innych okresów składkowych nie stanowi podstawy do uznania ich za udowodnione. Trudna sytuacja materialna rodziny, której podstawę utrzymania stanowią: wynagrodzenie skarżącej i alimenty z Funduszu Alimentacyjnego, nie wystarczają w świetle powyższych wywodów do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Sąd Administracyjny na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.