II SA 1363/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Borowiec, AWSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Monika Kwaśniak, po rozpoznaniu na rozpoznanie w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą ją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...]; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2003r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. K. z dnia 28 października 2002r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla jej małoletniego syna M. W. (ur. [...] 1990r.), po zmarłym w dniu [...] września 1999r. jego ojcu J. W. (ur. [...] 1946r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie ojciec dziecka po 2 kwietnia 1991r. do daty zgonu w dniu [...] września 1999r. (ponad 8 lat) nie posiadał udowodnionego żadnego okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Zdaniem Prezesa ZUS, powodem zaprzestania zatrudnienia w 1991r. przez J. W. nie była orzeczona niezdolność do pracy, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 1998r. za całkowicie niezdolnego do pracy został uznany od sierpnia 1997r. Dodał ponadto, że w sprawie nie dopatrzono się zbiegu szczególnych okoliczności, które były przyczyną nienabycia uprawnień ustawowych do renty. Wskazał również na trudną sytuację materialną rodziny skarżącej z zastrzeżeniem, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przywołał także fakt, iż J. W. nie przyczyniał się za życia do utrzymywania syna, gdyż wypłatę zasądzonych alimentów przejął Fundusz Alimentacyjny. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2003r. o ponowne rozpoznanie sprawy, B. K. zwróciła się z prośbą o wnikliwą ocenę całości jej sytuacji bytowej i o rozważenie możliwości przyznania renty rodzinnej. Podała również, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, a przyczyny odmowy niezrozumiałe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2003r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2003r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Wyraził ponadto zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej skarżącej, jednocześnie dodając, iż nie stanowi ona jedynej przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W dniu 10 kwietnia 2003r. B. K. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2003r. nr [...], powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodała również, że dziecko nie może ponosić ujemnych konsekwencji "wypracowanego i udowodnionego okresu ubezpieczenia", gdyż, jej zdaniem, sama nazwa świadczenia "w drodze wyjątku" temu przeczy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie nie zostały należycie rozważone i ocenione. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.:Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 Kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.. Nie budzi wątpliwości fakt, że M. W. jest pozostałym po zmarłym J. W. członkiem rodziny. Bezspornym również jest to, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację jego matki. Ponadto ze względu na wiek, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. J. W. w chwili śmierci miał 53 lata i legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia wynoszącym 29 lat, 10 miesięcy i 3 dni. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął przede wszystkim fakt adekwatności wieku do posiadanego okresu ubezpieczeniowego. Skarżący, legitymując się prawie 30-letnim stażem, "wypracował" niejako prawo do ekwiwalentu ze strony instytucji ubezpieczeniowej. W ocenie Prezesa ZUS, przerwy w okresie ubezpieczenia nie zostały usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami, przy czym w wydanym w dniu [...] maja 1998r. orzeczeniu lekarza orzecznika stwierdza się, że niezdolność do pracy ubezpieczonego datowana jest od sierpnia 1997r. po przeprowadzonej operacji w związku z chorobą [...]. Przyjęta w orzeczeniu hipoteza, że niezdolność do pracy trwa od sierpnia 1997r. nie jest poparta żadnymi dokumentami świadczącymi o jej rzeczywistym na ten moment istnieniu w takim stadium, jakie uzasadniałoby wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy. Zatem w braku takich dowodów, trudno z całkowitą pewnością przyjąć, że zmarły w kwestionowanym okresie nie chorował. Jak również trudno z całą pewnością uznać, że pozostawał nie będąc objęty ubezpieczeniem z własnej winy. Przyjęcie założenia, że przerwa w zatrudnieniu jest wynikiem czynników natury subiektywnej, każdorazowo determinuje podjęcie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania świadczenia. Jest powszechnie wiadomym, że choroba [...] może mieć w każdym indywidualnym przypadku różny przebieg, zarówno w aspekcie czasowym, stopniu nasilenia, skutkach i ich wpływie na ogólną kondycję organizmu, z czym immanentnie wiążą się z kolei kwestie zdolności do pracy. Istniejące wątpliwości, nie wyjaśnione we właściwy sposób przez organ, nie mogą stanowić podstawy wydanej decyzji. Uzasadnienia obu decyzji Prezesa ZUS sprowadzają się wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.