II SA 1403/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Andrzej Kuba (spr.), Sędziowie WSA Maria Jagielska, Asesor WSA Andrzej Wieczorek, Protokolant Aleksandra Borowiec, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty R. z dnia [...] lutego 2002r. II. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego M.S. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2002r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 §1 pkt 2 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, po rozpoznaniu odwołania M.S. od decyzji wydanej z up. Starosty R., znak [...] z dnia [...].02.2002 roku orzekającej po wznowieniu postępowania o: • uchyleniu decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...].01.1996 roku, znak [...] w sprawie przeniesienia własności działki oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie M., gmina P. na rzecz H.N., • przeniesieniu nieodpłatnie opisanej wyżej działki na rzecz P. M. P. i jej syna H.N. – po ½ cz. dla każdego z nich, • odmówić zwrotu działki o której mowa na rzecz P. M.S., postanowił zaskarżoną decyzję uchylić i: 1. stwierdzić, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...].01.1996 roku, znak [...] w sprawie przeniesienia własności działki oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie M. gmina P. na rzecz P. H.N. wydana została z naruszeniem prawa. 2. odstąpić od uchylenia decyzji wymienionej w pkt 1 z powodu okoliczności, o których mowa w art. 146 §1 kpa, a mianowicie tego, iż od daty doręczenia decyzji stronie upłynęło 5 lat. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Starosta R. w/w decyzją postanowił: • uchylić decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...].01.1996 roku, znak: [...] w sprawie przeniesienia własności działki oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie M., gmina P. na rzecz H.N., • przenieść nieodpłatnie na rzecz P. M.P. i jej syna H.N. własność opisanej wyżej działki, • odmówić zwrotu działki dożywotniego użytkowania, o której wyżej mowa na rzecz M.S.. Od decyzji tej wniósł odwołanie M.S.. Zarzucił organowi I instancji niekonsekwencję polegającą na tym, że najpierw stwierdza, iż P. H.N. nie spełniał wymogów prawem przewidzianych do otrzymania działki dożywotniego użytkowania po S.S., a później przenieść na niego własność tej działki tylko w ½ części. Stwierdził, iż postępowanie wyjaśniające było przeprowadzone w sposób budzący wątpliwości co do jego rzetelności i w sposób wskazujący na to, że zmierzano w nim do potwierdzenia, że P. M.P. i P. H.N. użytkowali działkę dożywotniego użytkowania po śmierci S.S. Załączył oświadczenia świadków, na potwierdzenie okoliczności, że bezpośrednio po śmierci S.S. on właśnie użytkował przedmiotową działkę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło i zważyło, co następuje: Regulacja zawarta w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1993 roku, Nr 71, poz. 342 ze zm.) stawia zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania). Oznacza to wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Roszczenia te nie przysługują wszystkim zstępnym, lecz jedynie tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, które jest niezbywalne. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania pożytków (art. 252 KC). W ustaleniach dokonanych przez organ I instancji po wznowieniu postępowania wyszło na jaw, że P. H.N. w chwili śmierci dożywotniczki S.S. miał [...] lat. Nie mógł więc faktycznie z chwilą jej śmierci użytkować działki w sposób określony przepisami Kodeksu Cywilnego gdyż był niepełnoletni. Trudno tez podzielić stanowisko organu I instancji uznającego, iż faktycznie użytkował on przedmiotową działkę w czasie odbywania służby wojskowej, czy pobytu za granicą. Są to okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy gdyby były ujawnione w toku prowadzonego postępowania w 1996 roku przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego. Z materiału dowodowego wynika jednak, że ani ubiegający się o przyznanie działki dożywotniczki, ani jego matka M.P. występująca w jego imieniu o powyżej ujawnionych faktach nie poinformowali prowadzących postępowanie pracowników Urzędu Rejonowego w R. Nieujawnienie tych okoliczności spowodowało, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. przenosząca nieodpłatnie na rzecz P. H.N. własność działki położonej we wsi M., gmina P., oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] o pow. [...] ha została wydana z naruszeniem art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1993 roku, Nr 71, poz. 342 ze zm.) i w zasadzie powinna być uchylona. Zauważono jednak, że przepisy art. 146 §1 kpa stanowią, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 §1 pkt 3 – 8 – a więc także w sytuacji gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności nie znane organowi, który wydał decyzję – nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat. Decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...].01.1996 roku, znak: [...] o przeniesieniu nieodpłatnie na rzecz P. N.H. własności działki, położonej we wsi M., gmina P., oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] o pow. [...] ha została doręczona w dniu [...].01.1996 roku (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Zatem 5 lat od daty jej doręczenia upłynęło w dniu [...].01.2001 roku. W myśl art. 151 §2 kpa w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Powyższą ostateczna decyzje SKO w R. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.S. wnosząc o jej uchylenie. Skargę swoją uzasadnił tym, że H.N. nie mógł nabyć własności spornej działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1993r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), gdyż nie spełnił warunku użytkowania tej działki po śmierci dożywotniczki S.S. (miał wówczas [...]lat). Skoro decyzja o przekazanie działki na rzecz H.N. okazała się niezgodna z prawem i naruszająca interes skarżącego i interes społeczny, to były przesłanki z art. 155 kpa do jej uchylenia lub zmiany. Decyzja naruszająca prawo powinna być w każdym czasie uchylona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie. Zarzuty podnoszone w skardze nie są uzasadnione. Zawarta w skardze sugestia skarżącego, iż w oparciu o art. 155 kpa może być decyzja ostateczna w każdym czasie uchylona nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie został spełniony warunek o którym mowa w tym przepisie. Aby decyzja ostateczna mogła być uchylona lub zmieniona konieczna jest zgoda strony, która na podstawie tej decyzji nabyła prawa. W związku w powyższym do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 155 kpa jest niezbędna zgoda H.N., a nie M.S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy z naruszeniem przepisów art. 7, 8 i 9 kpa nie ukierunkowały postępowania, zgodnie z rzeczywistą wolą strony, bez jej poznania a same zdecydowały zupełnie dowolnie, że należy prowadzić postępowanie o wznowienie, a nie np. postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji podjętej z rażącym naruszeniem przepisów na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa. Skarżący uzasadnił swój wniosek z dnia [...].07.2003r. tym, że H.N. nie spełniał warunku przewidzianego prawem do przeniesienia na jego rzecz przedmiotowej działki z art. 118 ust. 1 i 2a cyt. wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. gdyż nie był użytkownikiem tej działki co już wynikało z jego wniosku o przeniesienie mu działki z dnia [...].VIII.1998r. czyli zarzucał rażące naruszenie przepisu art. 118 ust. 1 i 2a ustawy przez Kierownika Urzędu Rejonowego w R. Decyzją z dnia [...] stycznia 1996r. Nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w R. przeniósł nieodpłatnie na rzecz H.N. własność działki o pow. [...] ha oznaczonej w ewidencji gruntów Nr [...] położonej we wsi M. na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 71 z 1993r., poz. 342). W dniu [...] lipca 200Ir. M.S. wystąpił do Starosty Powiatu R. o uchylenie powyższej decyzji jako niezgodnej z prawem. Starosta R. nie żądając od skarżącego sprecyzowania wniosku wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przekazania własności działki na wniosek M.S., a następnie przeprowadził postępowanie administracyjne na skutek jego wznowienia wydając zaskarżoną decyzję. W tych warunkach organ rozpatrujący wniosek M.S. o uchylenie kwestionowanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] lipca 1996 r. obowiązany był wyjaśnić czy nie należało ewentualnie wszcząć postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa co wówczas dawałoby inne możliwości skarżącemu podważenia skuteczności decyzji o przeniesieniu działki na rzecz osoby nieuprawnionej. Wprawdzie skarżący podnosił w swojej skardze również niezastosowanie przez organy orzekające trybu z art. 155 kpa , ale to tym bardziej wskazuje na to ,że nie orientował się w jaki sposób może podważyć ostateczną decyzję niezgodną z prawem. Organy administracji powinny pouczyć skarżącego o przysługujących mu możliwościach kwestionowania przedmiotowej decyzji. 5 Wybranie przez organ trybu wznowieniowego bez wyraźnego wniosku skarżącego po to aby następnie odstąpić od uchylenia decyzji z powodu okoliczności o których mowa w art. 146 §1 kpa stanowiło niewątpliwie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego nakładających na organy obowiązek należytego i szczegółowego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy bowiem czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek co do sposobu i trybu dochodzenia swoich roszczeń. W tych warunkach należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu R. wskazując na obowiązek organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczegółowego poinformowania strony o skutkach wznowienia postępowania i ewentualnego zastosowania nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji (art. 154-161 kpa) i zażądania od skarżącego aby wypowiedział się w jakim trybie domaga się uchylenia kwestionowanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego. Wówczas dopiero organ winien przeprowadzić takie postępowanie administracyjne które byłoby zgodne z wolą skarżącego, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy prawa materialnego, których naruszenie organ już stwierdził w zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia przepis art. 200 cyt. wyżej ustawy p.p.s.a.