II SA 1450/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz, Sędziowie NSA Zdzisław Romanowski (spr.), asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas, Protokolant Aleksandra Borowiec-Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2004 r. sprawy ze skargi R. K.- firma ,,R.’’ Gry Rozrywkowe z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o charakterze gier uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2003r. Minister Finansów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] stycznia 2003r., którą na podstawie art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 2a ustawy z 29 lipca 1992r. o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach (Dz.U. z 1998r. nr 102, poz. 650 ze zm.) rozstrzygnął, że gry prowadzone na urządzeniach G., C., R., P., a także innych działających na takich samych zasadach, znajdujących się w posiadaniu firmy "R." Gry Rozrywkowe R.K. – z siedzibą w Z., są grami na automatach w rozumieniu przepisów wymienionej ustawy. O wydanie w/w rozstrzygnięcia zwrócił się do Ministra urząd kontroli skarbowej (u.k.s.), po skontrolowaniu należących do firmy automatów do gier zainstalowanych w lokalach gastronomicznych. W efekcie przeprowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego, w tym w oparciu o materiał dowodowy obejmujący wyjaśnienia strony, opisy gier i regulaminy obsługi automatów, wyciągi z protokołów kontroli u.k.s., opinie techniczne [...]AT oraz opinię biegłego rzeczoznawcy, Minister ustalił, że strona eksploatuje dwa rodzaje automatów – automaty elektromechaniczne bębnowe oraz automaty elektroniczne, które nie posiadają "elementów umożliwiających wypłatę wygranych pieniężnych ani rzeczowych". Wymontowano z nich mechanizmy pozwalające na wypłatę wygranej pieniężnej bezpośrednio przez automat. Automaty uruchamiane są przez wprowadzenie tzw. punktów kredytowych – w zależności od wniesionej opłaty, w następstwie czego na liczniku automatu pojawia się określona liczba kredytów, co umożliwia rozpoczęcie gry przez uruchomienie mechanizmu losującego. Przy odpowiedniej (sprzyjającej) sekwencji zatrzymania bębnów lub pojawienia się określonego układu kart, istnieje możliwość zdobycia dodatkowych punktów kredytowych, co z kolei umożliwia przedłużenie gry. Zdaniem Ministra, grający otrzymuje w tej sytuacji wygraną w postaci punktów o określonej wartości, które może przeznaczyć na dalszą grę. W razie przegranej liczba punktów jest odpowiednio zmniejszana, a gra kończy się z chwilą, gdy gracz nie posiada już punktów do wykorzystania. Chcąc grać dalej musi dokonać ponownej opłaty. Możliwość kontynuowania gry za uzyskane punkty bez dodatkowej opłaty, została potwierdzona przez stronę, jak i przez właścicieli lokali, w których eksploatowano urządzenia. Celem gry jest zdobycie jak największej liczby punktów, przyznawanych przez mechanizm losujący. W razie przyznania punktów gracz decyduje, czy będzie starał się je pomnożyć ryzykując utratę, czy przeznaczy je na kontynuowanie gry przez użycie jako punktów kredytowych otrzymanych w wyniku wrzucenia monet do automatu. Wywołanie takiej funkcji automatu jest realizacją wygranej. Przy zakupie punktów kredytowych wymagane jest uiszczenie odpowiedniej kwoty pieniędzy, natomiast zwiększenie punktów w wyniku przeniesienia punktów wygranych na licznik kredytów, nie wymaga wydatkowania pieniędzy. Innymi słowy, wygrywając gracz otrzymuje wygraną w postaci punktów o określonej wartości, które może przeznaczyć na dalszą grę bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Prawo do kolejnej bezpłatnej gry spełnia znamiona wygranej. Odnośnie przyjętego w decyzji pojęcia wygranej rzeczowej, Minister odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego (SN) z 24 listopada 1999r. (IKZP 39/99 – OSNKW/2000/1-2/9), w świetle którego wygraną rzeczową w rozumieniu ustawy jest nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego. Uznał w tej sytuacji, że wygrana to każda korzyść wynikająca z gry, jeżeli jest następstwem gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych, a więc również możliwość dalszego kontynuowania gry bez konieczności wrzucania nowych monet – tak jak w przypadku urządzeń eksploatowanych przez stronę. Brak technicznych możliwości wypłaty wygranych nie oznacza, że wygrane nie są realizowane w innej postaci i nie zmienia charakteru prowadzonych na nich gier. Istotne jest, że gra toczy się o wygrane, a nie sposób ich realizacji. Wygraną może być uzyskanie własności wygranej rzeczy (art. 140 k.c.), prawo do używania rzeczy np. przez posługiwanie się określonym narzędziem lub urządzeniem (art. 710 k.c.), użytkowanie rzeczy (art. 252 k.c.). Według Ministra, eksploatujący automaty, przerabiając je przez pozbawienie mechanizmu realizującego wypłaty, zmierzają ominąć wymogi definicji gry na automatach. R. K. zaskarżył powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Zarzucił decyzji naruszenie art. 6 k.p.a. – przez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z ustawową definicją gry na automatach określoną w art. 2 ust. 2a ustawy, jak również dotyczącego urządzeń "w żaden sposób nie zindywidualizowanych (...)", art. 7 § 1 w zw. z art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. - przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkiem zignorowania wniosków dowodowych strony, zmierzających do wykazania braku możliwości uzyskiwania na w/w automatach jakichkolwiek wygranych pieniężnych lub rzeczowych. Zdaniem skarżącego, koncepcja punktu jako wygranej rzeczowej "powoduje delegalizację wszystkich urządzeń, na których można uzyskiwać punkty". Wyjaśnienia wymagają złożone w sprawie opinie [...]AT, przez przesłuchanie autora opinii. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Podkreślił, że przedmiotem sporu w sprawie "są nie tyle ustalenia, co do przebiegu gry na automatach, ile ocena ich rezultatu, a mianowicie, czy są to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe" Spór dotyczy zatem interpretacji przepisów materialnoprawnych art. 2 ust. 2a ustawy. Wprawdzie w/w opinie techniczne [...]AT stwierdzają, że przedmiotowe automaty nie posiadają elementów umożliwiających wypłatę wygranych pieniężnych lub rzeczowych, jednak wynika z nich, że w przypadku korzystnego wyniku gry (wygranej), istnieje możliwość kontynuacji gry bez ponoszenia dodatkowej opłaty. Wynika to też z pozostałych materiałów dowodowych. Zdaniem Ministra, nie było potrzeby przeprowadzenia dodatkowych badań automatów ani przesłuchania autora opinii [...]AT, zważywszy też na ustalony w sposób niesporny przebieg gier m.in. w oparciu o te opinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w życie: – ustawa z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a., – ustawa z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a., – ustawa z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p. Powyższe regulacje prawne statuują dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne. W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie sądowoadministracyjne toczy się na podstawie p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych . Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.s.a.). Skarga analizowana stosowanie do wymienionych kryteriów zasługuje na uwzględnienie ze względów procesowych. Stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 2 ust. 2a w/w ustawy o grach losowych (...) stanowi, że grami na automatach są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych. O tym, czy gra losowa, zakład wzajemny lub gra na automacie, nie wymienione m.in. w w/w przepisie, jest grą losową, zakładem wzajemnym lub grą na automacie, w świetle art. 2 ust. 3 tej ustawy rozstrzyga Minister Finansów. Jako organ właściwy w sprawach takiego rozstrzygnięcia, jest związany w toku postępowania rygorami procedury administracyjnej, określonymi przepisami k.p.a. Musi m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W związku z tym ciąży na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i wreszcie obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Treść uzasadnienia decyzji powinna dokumentować wypełnienie przez organ wymienionych obowiązków procesowych. Użycie w w/w przepisie art. 2 ust. 3 ustawy sformułowania, że Minister "rozstrzyga (...), czy gra(...) jest (...) grą na automacie" (w rozumieniu art. 2 ust. 2a ustawy) jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o rozstrzygnięcie o grze na konkretnie zindywidualizowanym automacie, a nie o bliżej nieokreślone co do nazwy, ilości i miejsca użytkowania automaty pozostające w posiadaniu przedsiębiorcy. Zatem podanie w decyzji nazw kilku urządzeń (automatów), na których prowadzone są gry, z zastrzeżeniem "także innych działających na takich samych zasadach (...)" posiadanych przez stronę – jako spełniających ustawowe kryterium gier na automatach, nie odpowiada wymogowi indywidualizacji automatów objętych rozstrzygnięciem. Wskazuje bowiem na wymienienie nazw kilku automatów w sposób przykładowy, przy niewiadomej reszcie automatów – co wynika z decyzji – działających wg organu na takich samych zasadach, jak wymienione z nazwy. W rezultacie może powstać wątpliwość, jakich konkretnie urządzeń znajdujących się w posiadaniu strony dotyczy wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Żeby wątpliwości tej uniknąć, organ obowiązany jest wymienić w decyzji wszystkie urządzenia objęte rozstrzygnięciem w zakresie, czy gry na nich prowadzone są grami na automacie w rozumieniu ustawy. Wymienienie to powinno podawać w szczególności nazwę i miejsce użytkowania każdego z osobna urządzenia, którego dotyczy decyzja. Brak takiego wymienienia urządzeń czyni decyzję wadliwą i uzasadnia zarzut skargi, iż wydane rozstrzygnięcie dotyczy urządzeń "w żaden sposób nie zindywidualizowanych (...)". Sąd nie mógł przejść nad tym zarzutem do porządku, gdyż jest to zarzut istotny, którego wyjaśnienie może mieć znaczenie dla treści ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Dotyczy bowiem kluczowej dla tego rozstrzygnięcia problematyki ustaleń faktycznych w sprawie. Braki w tym zakresie nie pozwalają wypowiedzieć się co do prawidłowości rozstrzygnięcia. Uzasadnione jest zatem uzupełnienie tych ustaleń w zakresie i w sposób wyżej podany. Jednocześnie Sąd wskazując, że w/w zastrzeżenia na tle ustaleń faktycznych w sprawie są jedynym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd nie podziela bowiem pozostałych zarzutów skargi, akceptując merytoryczne stanowisko Ministra, co do charakteru gier na automatach w sytuacji, gdy wygraną są tzw. punkty kredytowe. Celem regulacji w/w ustawy o grach losowych (...) jest ograniczenie szkodliwego społecznie zjawiska hazardu. Wskazuje na to choćby ścisłe reglamentowanie działalności gospodarczej w zakresie gier (por. art. 24 i nast. ustawy), czy też opodatkowanie gier szczególnym podatkiem – podatkiem od gier (por. art. 40 i nast. ustawy). Dlatego dla wykładni w/w art. 2 ust. 2a ustawy, w szczególności pod kątem odpowiedzi na pytanie, czy w danej grze na automacie ma miejsce gra o wygrane pieniężne lub rzeczowe, nie jest obojętne, czy zasady gry zawierają w jakiejkolwiek postaci element hazardu. Wychodząc z powyższego punktu widzenia, zgodzić się należy ze stanowiskiem zaskarżonej decyzji, że omawiane gry na automatach są grami o wygrane rzeczowe. W pierwszej kolejności Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale z 24 listopada 1999r., że wygraną rzeczową jest nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego (np. wynikającego z regulaminu danej gry). Ponadto, co nie może ulegać wątpliwości, założenia tego typu gier oparte są na przypadku (ryzyku), co leży u podłoża gry hazardowej. To nie grający, lecz automat do gry decyduje, czy grający uzyska dodatkowe punkty dające prawo do kontynuowania gry, czy też grający poniesie stratę w zakresie dotychczasowych punktów, i chcąc grać dalej stanie przed koniecznością uiszczenia nowej opłaty za grę. Zatem gry o podanym przebiegu są grami o wygrane rzeczowe. Z punktu widzenia grających, zasady gry o te wygrane, jak wzmiankowano, oparte są na ryzyku i zawierają elementy hazardu. Wprawdzie art. 2 ust. 2a w/w ustawy nie zawiera warunku, aby wynik gry na automacie zależał od przypadku (ryzyka), niemniej jego wystąpienie nadaje grze kwalifikowanego charakteru. W tym stanie rzeczy ustalenie opisanego wyżej przebiegu gier na automatach skarżącego (po odpowiednim ich zindywidualizowaniu) dawałoby podstawy do stwierdzenia, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 2a w/w ustawy o grach losowych (...). Uchylenie niniejszym wyrokiem zaskarżonej decyzji oznacza, że aktualny jest w tej sytuacji wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] stycznia 2003r. W wyniku rozpoznania tego wniosku organ wyda w sprawie decyzję ostateczną. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. orzekł, jak w sentencji wyroku.