II SA 1919/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Asesor Jacek Fronczyk Protokolant Anna Siwonia po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II SA 1919/03 Uzasadnienie Decyzją administracyjną z dnia [...] kwietnia 2003 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2003 r., którą odmówił przyznania P.S. świadczenia w drodze wyjątku. Jako podstawę prawną w tym zakresie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał art. 83 w związku z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.Nr 162, poz. 1118). W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. organ orzekający podkreślił, iż dla przyznania żądanego świadczenia muszą zostać spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a ponadto powołał się na postanowienia art. 68 ust. 1 tej ustawy, według którego dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat, 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Organ wyjaśnił, że celem renty rodzinnej w systemie ubezpieczeń społecznych jest zapewnienie dziecku środków umożliwiających naukę w szkole, a tym samym zdobycie wykształcenia potrzebnego do podjęcia pracy zawodowej. Organ orzekający podkreślił ponadto, że renta rodzinna przysługuje również dzieciom, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w czasie uczęszczania do szkoły, oraz że w rozpoznawanej sprawie przepisy art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stosuje się odpowiednio. W ocenie organu orzekającego w sprawie P.S. nie spełnia wymaganych warunków, bowiem całkowita niezdolność do pracy (dawna II grupa) została orzeczona od października 1993 r., zaś w tym czasie zainteresowany miał 22 lata i nie kontynuował nauki. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2003 r. została przez P. S. zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą z dnia 19 maja 2003 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i nawiązując do uzasadnień decyzji wydanych w sprawie podkreślił, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w powoływanym art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Podstawę prawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118). Według tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przedstawionego unormowania prawnego wynika zatem, że Prezes ZUS wydaje decyzje w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach tzw. uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami wskazującymi czy zachodzi w tej właśnie sprawie szczególny przypadek uzasadniający (bądź nieuzasadniający) ewentualne przyznanie żądanego świadczenia. Decyzja taka, oparta na uznaniu administracyjnym, wymaga zatem szczegółowego umotywowania, wskazującego bez wątpliwości argumenty faktyczne i prawne, którymi kierował się organ rozstrzygając określoną sprawę. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza w sytuacji, gdy organ orzekający postanawia odmówić zainteresowanemu określonego uprawnienia. Wydanie decyzji administracyjnej w granicach wspomnianego uznania administracyjnego bez rzetelnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności występujących w sprawie powoduje, że decyzja uznaniowa staje się w istocie decyzją dowolną, z treści której wynika jedynie sama wola organu, nie zaś proces jaki doprowadził do danego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy administracyjnej. Decyzja taka jest więc co do zasady niezgodna z przepisami art. 7, 8 i 9 kodeksu postępowania administracyjnego. Trzeba wyraźnie podkreślić, że P. S. ubiegał się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie powoływanego art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślał, że "szczególnymi okolicznościami" uzasadniającymi jego zdaniem przyznanie żądanego świadczenia jest trwała niezdolność do pracy orzeczona w związku ze stwierdzoną chorobą [...] już w wieku 19 lat. Pierwsze leczenie rozpoczął [...] w 1990 r. (informacja zawarta we wniosku z dnia 5 marca 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy). W takiej sytuacji organ orzekający powołał się na art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, według którego dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej na czas do ukończenia 16 lat; do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w powołanych okresach. Organ orzekający prowadził zatem postępowanie administracyjne w istocie na podstawie art. 68 ust 1 nie zaś na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał więc, by P.S. nie spełniał szczególnych warunków wymaganych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wskazując jedynie na niespełnienie przesłanek do przyznania renty rodzinnej na podstawie art. 68 ust. 1 omawianej ustawy. A trzeba podkreślić, że właśnie [...] stwierdzona u skarżącego może być co do zasady szczególną przyczyną niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzje wydane w niniejszej sprawie zapadły z naruszeniem powoływanych: art. 7-9 oraz art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) i orzekł, jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.