II SA 1962/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spraw.), Sędzia WSA Bronisław Szydło, asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2003 r. 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego M. S. kwotę 255,00 zł (dwieście pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 105 § 1 kpa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) i art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.) - po rozpatrzeniu wniosku p. M. S. z dnia 6 listopada 2002 r. o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji Dyrektora UC w W. nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. o zwolnieniu go ze służby - umorzył postępowanie w tej sprawie, jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji podał m.in., iż w dniu [...] stycznia 2002 r. została wydana przez p.o. Dyrektora Urzędu Celnego w W. p. B. M. decyzja nr [...] zwalniająca M. S. ze służby z dniem [...] stycznia 2002 r. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 25 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.). Wydana wówczas decyzja nie zawierała pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia. W dniu 6 listopada 2002 r. p. M. S. złożył wniosek do Dyrektora Izby Celnej w W. o uchylenie ww. decyzji w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze fakt, iż zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed nadzwyczajnymi trybami postępowania oraz zasadę, że dochowanie wszelkich przepisów kpa, zwłaszcza tych, które chronią interesy strony, jest obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, a strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z zaniedbań organu administracji państwowej, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w W. uznał za zasadne sprostowanie decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., pouczając jednocześnie o możliwości złożenia do Dyrektora Izby Celnej w W. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni od daty otrzymania postanowienia. W dniu 17 stycznia 2003 r. działający w imieniu p. M. S. pełnomocnik skierował do Dyrektora Izby Celnej w W. pismo (wpływ do Izby w dniu 21 stycznia 2003 r.), które zostało uznane za odwołanie złożone w terminie. W przedmiotowym piśmie podtrzymał on stanowisko mocodawcy zawarte w piśmie z dnia 6 listopada 2002 r. W związku ze złożonym odwołaniem, w dniu 24 lutego 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wydał decyzję nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.) oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365) i utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W., w uzasadnieniu przedstawił przesłanki, jakie uwzględnił przy wydawaniu przedmiotowej decyzji. Z uwagi na fakt, iż niniejsza sprawa została już załatwiona poprzez wydanie decyzji ostatecznej, wniosek z dnia 6 listopada 2002 r. dotyczący uchylenia decyzji organu I instancji w trybie art. 155 kpa należało uznać za bezprzedmiotowy. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku p. M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. M. S. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 63 kpa, art. 105 kpa oraz 112 kpa przez ich błędne zastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego, zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m. in., że przyczyną nieskorzystania przez niego z postępowania odwoławczego był fakt, iż w decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. organ celny nie zamieścił pouczenia o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Swoją oczywistą omyłkę organ celny sprostował postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003 r., a więc dopiero po przeszło roku od wydania decyzji, a jednocześnie po 3 miesiącach od złożenia przez skarżącego wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 155 kpa. Samo sprostowanie decyzji w zakresie wskazania pouczenia o możliwości jej zaskarżenia nie powoduje automatycznie, że decyzja ostateczna, od której nie wniesiono odwołania staje się decyzją nieostateczną. Sprostowanie decyzji stwarza stronie prawo do wniesienia odwołania, z czego strona nie musi skorzystać. Ma ona prawo uznać, że korzystniejsza będzie dla niej zmiana decyzji w trybie art. 155 kpa. Organ administracji prostując błąd nie może narzucać stronie sposobu prowadzenia przez nią sprawy. Dyrektor Izby Celnej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Należy nadmienić, iż fakt wydania decyzji o umorzeniu postępowania kończącego formalnie postępowanie w sprawie - w której strony są zainteresowane uzyskaniem decyzji merytorycznej - nie znajduje uzasadnienia w przepisach kpa jedynie wówczas, gdy decyzja taka nie została wydana. W przedmiotowej sprawie decyzja rozstrzygająca sprawę co do meritum została wydana w dniu [...] lutego 2003 r. na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, po dokładnym ustaleniu okoliczności faktycznych. W związku z powyższym, wydanie w dniu [...] lutego 2003 r., na podstawie art. 105 § 1 kpa decyzji o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem p. M. S. z dnia 6 listopada 2002 r., a następnie utrzymanie ww. decyzji w mocy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, stanowiło konsekwencję przyjętego trybu postępowania, zmierzającego do zapewnienia stronie możliwości "wyczerpania toku instancji" w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w W. rozpatrzenie sprawy w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego wskazanym przez stronę w piśmie z dnia 6 listopada 2002 r. stanowiłoby ograniczenie prawa do wzruszenia nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. dotyczącej zwolnienia p. M. S. ze służby. Tryb działania przyjęty przez Dyrektora Izby Celnej w W. - z uwagi na występującą w tym przypadku tożsamość sprawy - stanowił przejaw realizacji zasady trwałości decyzji administracyjnej. Decyzja organu administracji państwowej rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów kpa, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa (wyrok NSA z 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 895/81). Nie bez znaczenia pozostaje ponadto okoliczność, iż przyjęty tok postępowania nie spowodował dla strony żadnych negatywnych skutków prawnych, zapewnił jej gwarancje procesowe przewidziane w postępowaniu administracyjnym i możliwość zaskarżenia wydanej decyzji do sądu administracyjnego, z czego strona skorzystała (sygn. akt II SA 1178/03). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, gdyż na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Izby Celnej - art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem należy podzielić pogląd skarżącego, iż w sprawie nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Zgodzić się należy z tezą wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r. nr SA/Łd 2424/94 ONSA 1996/480. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje organ administracji państwowej do ustalenia istnienia tej przesłanki. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego z dnia 6 listopada 2002 r. o weryfikację decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] stycznia 2002 r. w trybie art. 155 kpa. Decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego, wszczętego na podstawie wniosku skarżącego o uchylenie decyzji w wyżej wymienionym trybie organ administracji państwowej podejmuje w razie ustalenia, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Mając na uwadze zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa należy interpretować ściśle. Przepis ten ma zastosowanie tylko wtedy, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Skoro sprawa skarżącego w przedmiocie zwolnienia ze służby była załatwiona decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2002 r., miał on prawo domagać się jej weryfikacji w postępowaniu prowadzonym, na podstawie art. 155 kpa. Ocena, czy w tej sprawie istniały przesłanki przemawiające za wzruszeniem decyzji ostatecznej, należała do organu administracji państwowej. Brak było natomiast podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zauważyć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II SA 1178/03, stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2003 r. oraz postanowienia tegoż Dyrektora z dnia [...] stycznia 2003 r. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit "c", z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 powołanej wyżej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Rozstrzygnięcie o wykonalności oparto na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.