II SA 2142/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA - Janusz Walawski, Protokolant - Grzegorz Walczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I.D. z dnia 21 stycznia 2003 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił wymienionej przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, renta w trybie wyjątku może być przyznana osobie, która posiada odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skarżąca (ur.[...] stycznia 1959 r.) legitymuje się okresem składkowym wynoszącym jedynie 16 lat i 6 miesięcy, a w zatrudnieniu wystąpiła długotrwała przerwa, mianowicie od września 1996 r. do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy we wrześniu 2002 r., tj. przez okres 6 lat. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które byłyby przyczyną nienabycia ustawowych warunków do renty. Wprawdzie przy rozpatrywaniu wniosku podlegała również ocenie sytuacja materialna, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, I.D. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdziła, że nie można jej winić za brak zatrudnienia w ostatnim okresie, bowiem w regionie, w którym zamieszkuje, występuje duże bezrobocie. Ponadto w jej sytuacji leczenie jest bardzo kosztowne i nie stać ją na zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych. Ponadto z dokonanych przez nią wyliczeń wynika, że okres zatrudnienia jest większy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]maja 2003 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że przesłanki zawarte w cytowanym już wyżej przepisie art. 83 ustawy, muszą być spełnione łącznie, zaś trudna sytuacja na rynku pracy, nie może być rozpatrywana w kategoriach szczególnych okoliczności. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, I. D. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. i powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodała, że - wbrew stanowisku organu - ma udokumentowane prawie 21 lat pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że I.D.(ur. [...]stycznia 1959 r.), jest osobą ubezpieczoną i nie spełniała warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Bezspornym również jest to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Ponadto ze względu na orzeczoną wobec niej od września 2002 r. całkowitą niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby skarżącą do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez wnioskodawczynię warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że I.D. na przestrzeni przeszło 44 lat życia udokumentowała jedynie - wbrew obliczeniom dokonanym przez organ, a co nie zmienia jednak istoty sprawy - 16 lat, 3 miesiące i 3 dni okresu składkowego oraz 3 lata, 4 miesiące i 25 dni okresu nieskładkowego. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy nastąpiło z powodu niezawinionych przez nią i niezależnych od jej woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych i spowodowanych ważnymi względami życiowymi, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Wszak przed ustaleniem przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy, skarżąca wcześniej nie leczyła się, a przerwa w zatrudnieniu w tym ostatnim okresie wynosiła przeszło 6 lat. Natomiast pozostawanie bez zatrudnienia, potwierdzone formalnie rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie ma decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji, bowiem nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Brak zatem tej ostatniej przesłanki uniemożliwia przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 cytowanej wyżej ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.