II SA 2156/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, Sędziowie asesorzy Joanna Kube (spr.), WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2004 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania p. B. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane w sytuacji gdy osoba, której świadczenie ma być przyznane posiada udowodniony odpowiednio długi w stosunku do swojego wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, które były przyczyną nienabycia uprawnień ustawowych do renty. Wnioskodawczyni na przestrzeni 42 lat życia wykazała okres zatrudnienia wynoszący lat 13, 9 miesięcy i 24 dni. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] października 2002 r. Okres składkowy zakończył się po wyczerpaniu zasiłku dla bezrobotnych w 1994 r. Następnie p. B. S. przebywała na urlopie wychowawczym od [...] grudnia 1995 r. do [...] grudnia 1998 r. Zdaniem organu, nie zostały przedstawione usprawiedliwione przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia po tym okresie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi z dnia 2 czerwca 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. P. B. S. stwierdziła, że jej "niepełnosprawność" powstała [...] marca 2002 r., [...]. Wskazała, że podejmowała wszelkie działania mające na celu zarówno utrzymanie jak znalezienie miejsca pracy, na dowód czego załączyła do skargi dokumenty (skierowanie do pracy z 1995 r., pismo Politechniki R. z 1997 r. oraz pismo z 2003 r. adresowane do skarżącej z Powiatowego Urzędu Pracy w R.). Skarżąca powołała się także na fakt podnoszenia kwalifikacji zawodowych w czasie pozostawania bez pracy tj. od 92 do 94 r. przez ukończenie studiów podyplomowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy zatem wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego (łącznego) spełnienia wszystkich przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza taką możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia. P. B. S. nie podjęła zatrudnienia zarówno od 7 grudnia 1994 r. (tj. daty zakończenia pobierania zasiłku dla bezrobotnych) do dnia urodzenia drugiego dziecka tj. [...] grudnia 1995 r., jak również po zakończeniu urlopu wychowawczego tj. od [...] grudnia 1998 r. do daty orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy tj. [...] października 2002 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed tą datą staż ubezpieczeniowy skarżącej wyniósł 2 lata, 9 miesięcy i 29 dni. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem, na potrzeby przepisu art. 83 § 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach należy uważać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Niewątpliwie okres bezczynności zawodowej od 1994 r. do roku 2002 r. nie był spowodowany stanem zdrowia, bowiem sama skarżąca w skardze określiła początek swojej niezdolność do pracy spowodowanej stanem zdrowia na dzień [...] marca 2002 r. Za taką szczególną okoliczność nie może być uznany także fakt pozostawania bez zatrudnienia, ponieważ - jak trafnie przyjął organ - skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie wykazała, że pozostawanie bez pracy przez tak długi okres czasu było spowodowane okolicznościami od niej niezależnymi. Ponadto, skarżącej nie mogło zostać przyznane świadczenie w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach także z tego względu, że posiada ona niezbędne środki utrzymania. Jak wynika z akt, mąż skarżącej w październiku 2002 r. osiągnął wynagrodzenie w wysokości 2710.13 zł. W związku z tym, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącą jej małżonek oraz dwoje małoletnich dzieci, to dochód na osobę w rodzinie wynosi ok. 677 zł. Jak wynika z przedstawionej na druku ZUS [...] sytuacji materialnej rodziny skarżącej, posiada ona mieszkanie własnościowe - 35, 54 m2, oraz dom w trakcie budowy -139 m2. Wykazane środki utrzymania nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby czteroosobowej rodziny, lecz trudno uznać sumę ponad 2000 zł jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Okoliczność posiadania przez skarżącą niezbędnych środków utrzymania nie została podniesiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednak Sąd kontrolując jej zgodność z obowiązującym prawem zobligowany był uwzględnić z urzędu ten fakt. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, Sąd orzekł jak w sentencji.