II SA 2268/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Iwona Dąbrowska, Sędzia NSA - Jolanta Rajewska, Protokolant - Wojciech Wiktorowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2004 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą Nr [...] z dnia [...] marca 2003 r., - decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. J. z dnia 11 lipca 2002 r. występującego jako pełnomocnik córek M., B. i A. J., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił M. J., B. J. i A. J. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, po ich zmarłej w dniu [...] czerwca 2002 r. matce E. J. (ur. [...] czerwca 1965 r.) W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, renta rodzinna w trybie wyjątku może być przyznana, jeżeli osoba po której ma być ona przyznana, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, matka dzieci na przestrzeni 36 lat życia posiadała udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 7 lat, 9 miesięcy i 14 dni, a przerwa w pracy nastąpiła od [...] stycznia 1998 r. do [...] czerwca 2002 r., tj. do dnia zgonu. Trudno zatem uznać, aby wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiłyby spełnienie ustawowych warunków do renty. Ponadto ocenie podlegała również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 marca 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik skarżących nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdził, że jedyny dochód w rodzinie to jego renta w wysokości 627, 92 zł i nie wystarcza ona na zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych tym bardziej, że sam choruje [...] i wydatki poniesione na leczenie pochłaniają znaczną część dochodów. Ponadto jego żona zmarła w szpitalu [...], co - w jego ocenie - świadczy o "wcześniejszym istnieniu choroby i braku świadomości o konieczności spełnienia warunków do renty". Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2003 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentacje podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że lekarz orzecznik ZUS stwierdził całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji zmarłej E. J. dopiero od dnia [...] kwietnia 2002 r., a renta przyznawana w trybie wyjątkowym nie ma charakteru świadczenia socjalnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.J. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Ponadto podał, że sytuacja materialna dzieci po śmierci matki nie uległa pogorszeniu, skoro ona sama wcześniej nie pracowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej nie budzi wątpliwości fakt, że M. J. (ur. [...] lipca 1988 r.), B. J. (ur. [...] października 1990 r.) i A. J. (ur. [...] kwietnia 1995 r.), są pozostałymi po zmarłej E. J. członkami rodziny. Bezspornym również jest, że dzieci skarżącego ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy, a ich matka nie spełniła warunków wymaganych w ustawie do przyznania im renty rodzinnej na zasadach ogólnych. Nie budzi również wątpliwości fakt, że nie mają one niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu natomiast, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty rodzinnej. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu, w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych zaliczyć należy takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę zmarłą. Sytuacje niezależnie od jego woli, spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną zaś z nich może być choroba. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się jedynie na okres składkowy i nieskładkowy E. J. (7 lat, 9 miesięcy i 14 dni), uznając go za niewystarczający w stosunku do wieku zmarłej. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego i potwierdzonych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Mianowicie, nie uwzględnił i nie dokonał żadnej analizy z faktu, że E. J. leczyła się [...] z rozpoznaniem [...] i charakter tej choroby, której objawy zapewne nie pojawiły się z dnia na dzień, mógł zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy przed śmiercią, tj. jeszcze przed hospitalizowaniem mimo, że była ona zdolna do pracy. Innymi słowy mówiąc, Prezes Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacją o chorobie zmarłej, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy ta choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez nią pracy od dnia [...] stycznia 1998 r., aż do chwili śmierci. Przedstawione powyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, iż art. 83 ust. 1 ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł spełnić wymagań do przyznania renty na zasadach ogólnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne, dokonane przez organ. Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 cytowanej wyżej ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.