II SA 2589/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA (del.) Stanisław Gronowski Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Wdowiak Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Marta Siemiątkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2004 r., sprawy ze skargi M. N., na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2002 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek uchyla zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego RP, zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącego kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 245 i 318 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508), Urząd Patentowy RP, po rozpatrzeniu odwołania p. M. N. od decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2000 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] marca 1996 r. skarżący - p. M. N. zgłosił do Urzędu Patentowego RP podanie o udzielenie patentu na wynalazek pod tytułem "[...] ", nr zgłoszenia [...]. Do wniosku skarżący załączył opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe, skrót opisu oraz rysunek zawierający ilustrację schematu budowy przedmiotowej siłowni. Z opisu zastrzeżenia patentowego dołączonego do w/w wniosku wynikało, iż: Siłownia samoczynnie spiętrzająca wody rzek, znamienna jest tym, że składa się z co najmniej jednego zespołu składającego się ze sztywnej konstrukcji (1) ustawionej na fundamencie skośnie do nurtu rzeki, w której zamocowane są na końcach dwa pionowe obrotowe bębny (2), opasane taśmą (3) z łopatkami (4) pionowymi, przy czym jeden z bębnów związany jest z prądnicą. Siłownia według zastrzeżenia 1, znamienna tym, że w przypadku instalacji tylko jednego zespołu, równolegle do nurtu rzeki, co najmniej na długości zespołu ustawiona jest ściana. Siłownia według zastrzeżenia 1, znamienna tym, że przed dojściem nurtu do siłowni wykonane są pionowe zbieżne do siłowni ściany. W związku z w/w zgłoszeniem, Departament Badań Patentowych Urzędu Patentowego RP wystosował do p. M. N. w dniu [...] października 1999 r. zawiadomienie, w którym zawiadomił skarżącego, że na podstawie zebranych dowodów i materiałów Urząd stwierdził istnienie okoliczności świadczących o braku ustawowych warunków wymaganych do uzyskania praw wyłącznych. Urząd Patentowy RP uznał, że na zgłoszony wynalazek nie może zostać udzielony patent, ponieważ Urząd nie uznał przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie techniczne. Organ poinformował, iż rozwiązanie o charakterze technicznym oznacza, że podany jest zestaw środków technicznych, których zastosowanie pozwoli na praktyczne zrealizowanie przedmiotu wynalazku i zapewni uzyskanie realnych efektów. W opinii Urzędu w zgłoszonym projekcie nie określono budowy przedmiotu zgłoszenia w stopniu wystarczającym na praktyczne zrealizowanie. Na rysunku załączonym do podania zilustrowana jest tylko schematyczna budowa w stopniu ogólnie uproszczonym. W opinii Urzędu w zastrzeżeniach patentowych również nie zostały dostatecznie określone cechy zgłoszonego projektu, a jedynie elementy składowe przedmiotu zgłoszenia. Urząd Patentowy podniósł, że w kategorii wynalazku urządzenie do cech technicznych określających rozwiązanie należy: kształt, usytuowanie, rozmieszczenie oraz wzajemne powiązanie poszczególnych części składowych przedmiotu składającego się na całościową budowę. Departament Badań Patentowych UP RP poinformował ponadto skarżącego, iż rozwiązanie siłowni energetycznej zbieżne do przedmiotu zgłoszenia zostało ujawnione np. w skrótach opisów japońskich nr [...],[...],[...], lub opisie patentu USA nr [...]. W związku z powyższym Urząd uznał, iż zgłoszone rozwiązanie nie spełnia wymogów wskazanych w art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) i wezwał skarżącego do wypowiedzenia się w sprawie przedstawionych zarzutów we wskazanym terminie, zastrzegając, iż w przypadku niewypowiedzenia się w podanym terminie decyzja zostanie podjęta na podstawie posiadanych materiałów. W odpowiedzi na wezwanie Urzędu Patentowego RP skarżący M. N. złożył w dniu [...] stycznia 2000 r. pismo, w którym poinformował w/w organ, że z przeciwstawionych jego zgłoszeniu materiałów tylko rozwiązanie ze skrótu opisu patentowego japońskiego nr [...] dotyczy jego rozwiązania. W związku z tym skarżący poinformował Urząd, że dokonał redukcji istoty i powiększył część przedznamienną istoty swojego rozwiązania. Do pisma skarżący dołączył przeredagowany opis oraz zastrzeżenie patentowe. W związku z uzupełnionym zgłoszeniem i nową wersją zastrzeżeń patentowych i opisu wynalazku, Departament Badań Patentowych Urzędu Patentowego RP ponownie wystosował do skarżącego w dniu [...] lutego 2000 r. zawiadomienie, w którym zawiadomił skarżącego, że na podstawie zebranych dowodów i materiałów Urząd stwierdza istnienie okoliczności świadczących o braku ustawowych warunków wymaganych do uzyskania praw wyłącznych. Organ ponownie wezwał skarżącego do ustosunkowania się do zarzutów. W odpowiedzi na zawiadomienie skarżący poinformował Urząd Patentowy RP w piśmie z dnia [...] lutego 2000 r., iż w przeciwstawionym skrócie opisu patentowego japońskiego nr [...] występuje jeden zespół siłowni wodnej, podczas gdy w jego rozwiązaniu występują dwa zespoły siłowni skośnie ustawione względem siebie. Skarżący podkreślił ponadto, że jego zespoły siłowni umocowane są i pracują w korytach rzek, a nie w sztucznych kanałach. Mając to na względzie skarżący uznał, iż przeciwstawione przez Urząd w/w rozwiązanie japońskie nie jest zbieżne z jego zgłoszeniem i wezwał Urząd do uznania jego rozwiązania za nowe i nieoczywiste. W wyniku przeprowadzonego badania oraz na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, Urząd Patentowy RP wydał w dniu [...] kwietnia 2000 r. decyzję nr [...], na podstawie której - w oparciu o przepis art. 10 ustawy o wynalazczości - odmówił M. N. udzielenia patentu na wynalazek pt: "[...] ". W uzasadnieniu organ podniósł, że na zgłoszony wynalazek nie może zostać udzielony patent, albowiem Urząd Patentowy nie uznał przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie o charakterze technicznym, ponieważ w zgłoszonej nowej wersji zastrzeżeń patentowych oraz opisie wynalazku nie określono budowy przedmiotu zgłoszenia w stopniu wystarczającym na praktyczne zrealizowanie. Jednocześnie Urząd powołał się na zgłoszenie ujawnione w skrócie patentu japońskiego nr [...]. Skarżący złożył od w/w decyzji odwołanie do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP, podnosząc w uzasadnieniu brak jednoznacznego podobieństwa pomiędzy zaprezentowanym przez niego wynalazkiem, a przeciwstawionym przez Urząd w skrócie opisem w/w patentu japońskiego. W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego odwołania Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego RP wydała w dniu [...] lipca 2002 r. zaskarżoną decyzję, nr [...], na mocy której utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2000 r. W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy RP wskazał, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia zgłoszenia wynalazku [...] uznał, że na przedmiotowe rozwiązanie nie może zostać udzielony patent z dwóch równoważnych powodów, a mianowicie: * po pierwsze: w zgłoszonej nowej wersji zastrzeżenia patentowego nie określono przedmiotu zgłoszenia w stopniu wystarczającym do jego praktycznej realizacji; * po drugie: ze względu na oczywistość rozwiązania w świetle japońskiego zgłoszenia nr [...] ujawniającego dwa obrotowe bębny opasane taśmą bez końca z łopatkami napędzanymi przepływem wody. Natomiast pionowe ściany zbieżne do siłowni usytuowane przed dojściem nurtu do siłowni nie stanowią elementów konstrukcyjnych przedmiotowego rozwiązania. W dniu [...] lipca 2002 r. skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Urzędu Patentowego RP. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż decyzja Urzędu jest dla niego krzywdząca, albowiem jego rozwiązanie jest skończone i jest zupełnie różne od przeciwstawianego patentu japońskiego nr [...]. Skarżący stwierdził ponadto, iż rozwiązania tego typu są szczególnie ważne przy obecnej polityce państwa i jego poparciach dla wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Dla uzasadnienia tego stwierdzenia skarżący powołał się na rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15.12.2000 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych. Urząd Patentowy RP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu Urząd odnosząc się do pierwszego zarzutu skarżącego, iż decyzja Izby Odwoławczej UP RP jest dla zgłaszającego krzywdząca, wyjaśnił, że tak ogólnie sformułowany zarzut nie daje podstaw do dyskusji merytorycznej na gruncie obowiązujących przepisów prawa w zakresie wynalazczości i ochrony własności przemysłowej. Ponadto - zdaniem organu - również subiektywne przekonanie skarżącego, że jego rozwiązanie jest skończone nie ma uzasadnienia merytorycznego w świetle obowiązujących kryteriów oceny zdolności patentowej zgłoszonego rozwiązania. Urząd Patentowy RP stwierdził także, iż sugestia, że przeciwstawne rozwiązanie według patentu japońskiego nr [...] było przytoczone przez Urząd na okoliczność wykazania braku nowości przedmiotowego zgłoszenia, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, albowiem w trakcie postępowania organ nie podnosił zarzutu braku nowości, a jedynie kwestionował nieoczywistość rozwiązania w świetle przeciwstawionych łącznie kilku opisów patentowych japońskich o kolejnych numerach [...],[...],[...] oraz amerykańskiego opisu patentowego nr [...]. Ponadto Urząd podkreślił w uzasadnieniu, iż nie negował i nie neguje celowości zgłaszania nowych rozwiązań w zakresie wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych i niekonwencjonalnych, z tym jednak zastrzeżeniem, że zgłaszane rozwiązania muszą spełniać obowiązujące kryteria patentowalności, w tym zwłaszcza muszą nadawać się do stosowania oraz nie mogą wynikać w sposób oczywisty z dotychczasowego stanu techniki w całości, bądź w części żądanego zakresu ochrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Skarżący wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu [...] lipca 2001 r., a więc zgodnie z cytowanym przepisem ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270). Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. 2003, Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy cytowanej ustawy o wynalazczości. Zgodnie z przepisem art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. W świetle powołanego wyżej przepisu wynalazek podlegający opatentowaniu powinien: * posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym, * posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania), * nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki. Istota sprawy sprowadza się rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zgłoszony do opatentowania wynalazek spełnia kryterium braku nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony. Według Urzędu Patentowego sporny wynalazek nie spełnia wspomnianego kryterium, co jest przeszkodą dla jego opatentowania. Z uwagi na ograniczenie powszechnej swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego, co jest istotą przyznanego patentem prawa wyłącznego podmiotowego, patent powinien być udzielony tylko na takie rozwiązanie techniczne, które reprezentuje kwalifikowany poziom wynalazczy. Nie oznacza to jednakże, iż przedmiotem patentu mogą być tylko wynalazki epokowe, rewolucjonizujące technikę. Wystarczające jest, aby wynalazek był czymś więcej, niż rutynową tylko wiedzą mechanika lub inżyniera. O ile kwestię nowości rozwiązania technicznego, czy też jego stosowalności można stosunkowo łatwo sprawdzić na podstawie dowodów bezpośrednich, o tyle w odniesieniu do poziomu wynalazczego wynalazku (nieoczywistości rozwiązania) brak jest w tej mierze obiektywnych, a w szczególności ustawowych kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne. Rutynową metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, zmierza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo i rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania? Jednakże nawet i wówczas, po przeprowadzeniu wyżej wymienionego testu będącego warunkiem wstępnym badania kwestii nieoczywistości wynalazku, w razie zaistniałego w tym przedmiocie sporu pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania a Urzędem Patentowym, odmawiając udzielenia patentu Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego wyżej kryterium. Potrzebne jest wtedy powołanie się tego organu na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie kwestii nieoczywistości wynalazku wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 k.p.a.). Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do niespełnienia przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego, w zakresie o którym wyżej mowa, co nie pozwala na ocenę poziomu wynalazczego spornego wynalazku, mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przeszkodą jest tutaj zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu (vide: art. 106 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie wchodzi w grę dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Ponadto Sąd pragnie podnieść, że jeśli chodzi o zarzut zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego RP dotyczący braku określenia przedmiotu zgłoszenia w stopniu wystarczającym do jego praktycznej realizacji, należy uznać, iż organ odwoławczy nie uzasadnił należycie swego stanowiska w tym zakresie, czym dopuścił się niewątpliwie obrazy przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Urząd nie wskazał w uzasadnieniu powyższej decyzji, dlaczego - jego zdaniem - rozwiązanie techniczne przedłożone przez skarżącego nie jest zupełne, należycie ujawnione, użyteczne społecznie, jak również nie gwarantuje powtarzalności rezultatu. Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy. Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana, a to w związku z nieprawomocnym rozstrzygnięciem Sądu (art. 152 ustawy).