II SA 2600/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Stanisław Marek Pietras, Sędziowie asesorzy WSA Joanna Kube (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2004 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku W dniu 21 października 2002r. Pan K. B. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w W. o przyznanie renty w drodze wyjątku. Przyczyną decyzji o odmowie przyznania renty inwalidzkiej w trybie zwykłym był fakt, że niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r. o Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach - odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, że świadczenie to przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której renta ma być przyznana, posiada odpowiednio długi - w stosunku do wieku - łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Powołując się na dokumentację rentową zwrócono uwagę, że wnioskodawca posiada staż pracy w wysokości 19 lat, 3 miesiące i 21 dni. Jednakże od ostatnio udokumentowanego okresu zatrudnienia tj. od [...] marca 1996 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęło prawie 6 lat, w ciągu których nie zostało podjęte zatrudnienie, podlegające ubezpieczeniu społecznemu. Organ przyjął, że nie zostały stwierdzone szczególne okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie warunków ustawowych do renty. Oceniając sytuację materialną w jakiej znajduje się wnioskodawca, stwierdzono, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Pan K. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 17 kwietnia 2003 r. wyjaśnił, że ostatnio nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu z tego względu, że jak napisał " u nas w Polsce o pracę jest bardzo trudno". Jako samotny zdecydował się na - jak pisze - "tułaczkę aby wspomóc rodzinę tj. rodziców i rodzeństwo, którzy również nie mogli zdobyć pracy". Nieszczęśliwy wypadek spowodował, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy ([...]). Wyraził zdziwienie, że Prezes ZUS nie uwzględnił jego długoletniego stażu ubezpieczeniowego. Uważa, że w jego sprawie zaszły szczególne okoliczności, które powodują, że powinien otrzymać świadczenie w drodze wyjątku. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. o Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2003 r. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Pana K. B., również nie stwierdzono aby po ostatnio udowodnionym okresie składkowym zaistniały szczególne okoliczności, na skutek których nie mogło być kontynuowane ubezpieczenie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2003r. skarżący wskazuje na swoją tragiczną sytuację zdrowotną i finansową. Nie ma żadnych środków do życia ani dalszego leczenia. Zwraca uwagę na przepracowanie ponad 19 lat. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił przyczyn bezczynności zawodowej w latach 1996- 2002. Zdaniem organu, obecna całkowita niezdolność do pracy nie jest okolicznością szczególną, którą można by taki brak zatrudnienia usprawiedliwić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przedstawionego unormowania prawnego wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzję w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami, na podstawie których stwierdza, czy zachodzi szczególny przypadek uzasadniający ewentualne przyznanie lub odmowę przyznania żądanego świadczenia. Okoliczność wydania decyzji uznaniowej nakłada na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych. Przede wszystkim organ orzekający musi przedstawić jasne kryteria, którymi kieruje się wydając decyzję uznaniową. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Ponadto warunki, w jakich dochodzi do wydania odmownej decyzji uznaniowej nakładają na organ orzekający w sprawie obowiązek ustosunkowania się do wszystkich istotnych argumentów zainteresowanego zgłaszanych w trakcie postępowania administracyjnego. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność "... dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz ... załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela" (art. 7 k.p.a.). Administracyjna decyzja uznaniowa, szczególnie - jak wspomniano - negatywna, powinna także wywoływać przekonanie u jej adresata, iż rozstrzygnięcie w niej zawarte jest słuszne i sprawiedliwe. Stanowi o tym treść art. 8 k.p.a. W przedmiotowej sprawie skarżący dysponuje adekwatnym do wieku (42 lata) okresem składkowym (ponad 19 lat pracy), jest całkowicie niezdolny do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie jednak upłynął znaczny okres czasu od daty ostatniego pozostawania w zatrudnieniu, od którego odprowadzano składki na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS arbitralnie uznając, że okoliczność podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu przez ponad 19 lat nie stanowi o spełnieniu przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie wyjaśnił zainteresowanemu jakie warunki powinien spełnić aby świadczenie w drodze wyjątku otrzymać. W świetle art. 9 k.p.a. niedopuszczalna jest sytuacja aby wskutek braku należytej i wyczerpującej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, strona poniosła szkodę z powodu nieznajomości prawa. Okolicznością wymagającą wnikliwych badań organu będą przyczyny niepodejmowana przez skarżącego pracy objętej ubezpieczeniem społecznym po 1996 r., do których nawiązywał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ w żaden sposób do tej kwestii się nie ustosunkował. Sąd uznał dokonanie szczegółowych ustaleń w tym zakresie za istotne dla wyniku sprawy, ponieważ akta rentowe wskazują, że skarżący od 1976 r. tj. od 16 roku życia pracował i opłacał składki nieprzerwanie do 1996 r. Zbadanie tych wątpliwości definitywnie wyjaśni czy zaistniały w czasie tej przerwy jakieś szczególne okoliczności, które później uniemożliwiły skarżącemu nabycie uprawnień w trybie ustawowym. W świetle powyższego skład orzekający uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 k.p.a.) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1pkt 1lit. c w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku w oparciu o art. 152 powołanej wcześniej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.