II SA 2617/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Anna Robotowska Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Konrad Bonisławski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. sprawy ze skargi W. D. PUH V. w O. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2003 r. [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o charakterze gier na automatach uchyla zaskarżoną decyzję Urząd Kontroli Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w C. zwrócił się do Ministra Finansów, w trybie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach (Dz. U. z 1998r. Nr 102, poz. 650 ze zm.), w brzmieniu sprzed wejściem w życie z dniem 23 listopada 2000 r. ustawy z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 70, poz. 816), o rozstrzygnięcie charakteru gry prowadzonej na automacie będącym własnością W.D. PUH V. w O., zwanego dalej "skarżącym". W świetle art. 2 ust. 3 usta-wy Minister Finansów wydaje decyzję, czy gra lub zakład wzajemny niewymieniony w ust. 1 i 2 ustawy jest grą losową lub zakładem wzajemnym. Decyzją z dnia [...] listopada 2000 r. nr [...] Minister Finansów rozstrzygnął, iż gra prowadzona na automacie "B.", należącego do skarżącego, jest grą losową w rozumieniu przepisów ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach w brzmieniu sprzed wejściem w życie noweli do wspomnianej ustawy z dnia 26 maja 2000 r. Podstawę prawną tej decyzji stanowił m.in. przepis art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach. Zgodnie z tym przepisem grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik zależy od przypadku, a warunki gry określa regulamin, w tym gry w automatach losowych, prowadzone na urządzeniach, które rozstrzygają o wygranej lub przegranej. W następstwie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2000 r. W ocenie Ministra Finansów, powołującego się na ustalenia Urzędu Kontroli Skarbowej z kontroli przeprowadzonej w dniach [...]-[...] maja 2000 r., gra na automacie należącym do skarżącego ma losowy charakter i podlega przepisom cytowanej ustawy w brzmieniu sprzed wejściem w życie noweli z dnia 26 maja 2000 r. W następstwie skargi na powyższą decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrokiem tego Sądu z dnia 18 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 1965/01 uchylono zaskarżoną decyzję, pozostawiając w obrocie prawnym wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2000 r. Według ustaleń NSA Minister Finansów wydał decyzję w pierwszej instancji w czasie, gdy nie obowiązywała jeszcze nowela do cytowanej ustawy z dnia 26 maja 2000 r. Natomiast zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy poprzedzającą decyzję, podjęto już w okresie obowiązywania wspomnianej noweli, nie zajmując stanowiska czym się kierowano, stosując poprzednio obowiązujący stan prawny, a co nie pozwala na skontrolowanie prawidłowości tej decyzji. Natomiast w międzyczasie doszło do istotnej zmiany stanu prawnego w zakresie gier na automatach. Utracił bowiem moc przepis art. 2 ust. 1 pkt 6 omawianej ustawy. Od dnia 23 listopada 2000 r. obowiązuje w tym zakresie przepis art. 2 ust. 2a, stosownie do którego grami na automatach są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych. W świetle stanu prawnego z daty podejmowania ostatecznej decyzji nie jest już wymagane dla uznania gier na automatach, za podlegających ocenie omawianej ustawy, aby miały one losowy charakter. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na generalną zasadę postępowania administracyjnego, według której organ drugiej instancji, a z mocy art. 127 § 3 k.p.a., także organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy, powinien oceniać sprawę według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej. Oznacza to, że jeśli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie w czasie między wydaniem decyzji w pierwszej instancji, a rozpoznaniem odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), organ odwoławczy zachowując tożsamość sprawy - obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego. Organ odwoławczy orzeka bowiem w sposób apelacyjny (merytoryczny). Rozstrzygając sprawę merytorycznie obowiązany jest więc stosować przepisy aktualnie obowiązujące. Niemniej jednak, reasumując swe wywody, NSA podkreślił, iż od rozstrzygnięcia przez Ministra Finansów kwestii jakie przepisy winny być w sprawie zastosowane, zależeć będzie jej dalszy tok i sposób załatwienia. Niezależnie od powyższego, zdaniem NSA, w aktach sprawy brak jest dostatecznych podstaw dla jednoznacznego ustalenia losowe-go charakteru gry na spornym automacie. Wobec zaś zanegowania przez skarżącego, aby gra na automacie miała losowy charakter, za-chodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. Dopuszczenie tego dowodu byłoby konieczne, gdyby Minister Finansów uznał, iż sprawa podlega ocenie według stanu prawnego sprzed noweli z dnia 26 maja 2000 r. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Finansów decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. [...] utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2000 r. Minister Finansów wskazał na przepis art. 2 ust. 2a ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach, obowiązujący od dnia 23 listopada 2000 r. Powołał się również na protokół Urzędu Kontroli Skarbowej, w świetle którego gra na spornym automacie toczyła się o wygrane pieniężne. Natomiast w decyzji tej nie ustalono, czy wygrane pieniężne na wspomnianym automacie zależały od elementów zręcznościowych grającego. Ta kwestia, jak zaznaczono, jest bezprzedmiotowa w świetle stanowiska zajętego przez NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2003 r., według którego przepisy znowelizowanej ustawy nie wymagają, aby wynik gry na automacie zależał od przypadku. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzuca naruszenie przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach oraz art. 2 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie: • ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p. Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie. W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wy-miar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zaleceniom zawartym w wyroku z dnia 18 lutego 2003 r. w zaskarżonej decyzji me rozważono kwestii przepisów, według których winna być oceniana gra prowadzona na automacie należącym do skarżącego. Przyjęto jakoby przesądził to już NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2003 r., opowiadając się za zastosowaniem w sprawie przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Jednakże stanowisko Ministra Finansów w tej materii, odwołujące się do ustaleń wyroku z dnia 18 lutego 2003 r., jest nieuprawnione. Natomiast, jak już wskazano, NSA w swym wyroku zalecił, aby ta kwestia, mogąca mieć wpływ na wynik sprawy, została rozstrzygnięta przez Ministra Finansów, do czego organ ten się nie odniósł. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepis art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach. Innymi słowy, obowiązuje w tej mierze stan prawny z daty ustaleń objętych protokołem Urzędu Kontroli Skarbowej, które miały miejsce w dniach [...][...] maja 2000 r. Ustawa z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie zawierała, co wymaga podkreślenia, przepisów przejściowych. Ograniczyła się do wprowadzenia przepisu art. 6, stosownie do którego ustawa wchodzi w życie po upływie 90 dni od dnia ogłoszenia. Przepis art. 6 powołanej wyżej ustawy nie mógł więc stanowić podstawy dla zastosowania przez Ministra Finansów obowiązującego od dnia 23 listopada 2000 r. przepisu art. 2 ust. 2a ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach do oceny prawnej gry na spornym automacie w miesiącu maju 2000 r. Należy więc, zgodnie z ogólną zasadą lex retro non agit, stosować przepisy ustawy obowiązującej w dacie zajścia zdarzenia, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne, a zatem przepis art. 2 ust. 1 pkt 6 omawianej ustawy, tym bardziej gdy był to przepis mniej surowy dla strony po-stępowania. W zaskarżonej decyzji, jak to trafnie podniósł skarżący, naruszono więc art. 2 ust. 2a cytowanej ustawy, który w sprawie został błędnie zastosowany, z naruszeniem zasady lex retro non agit. Tym samym rację ma również skarżący, zarzucając naruszenie w zaskarżonej decyzji także art. 2 Konstytucji RP. Wprawdzie można się zgodzić, choć nie bez reszty, z zasadą wskazaną w wyroku NSA z dnia 18 lutego 2003 r., według której organ drugiej instancji, a z mocy art. 127 § 3 k.p.a., także organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy, powinien oceniać sprawę według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej, jednakże jest to tylko zasada ogólna, dopuszczająca odstępstwa. O tym, jakie przepisy powinno się stosować w sprawie w razie zmiany stanu prawnego w czasie toczącego się postępowania administracyjnego powinny w pierwszej kolejności rozstrzygnąć przepisy prawa międzyczasowego (przejściowe). W odniesieniu do noweli z dnia 26 maja 2000 r., jak już wskazano, takich regulacji nie wprowadzono. Zdaniem Sądu powinno się stosować przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji ostatecznej w tych wszystkich przypadkach, gdy strona ubiega się o przyznanie uprawnień (np. koncesji), gdy warunki ich uzyskania w świetle późniejszych przepisów są dla strony korzystniejsze. Natomiast obowiązki strony, a w szczególności sankcje z tytułu naruszenia przez nią przepisów prawa, winny być rozpatrywane z daty ustawy obowiązującej w chwili zajścia zdarzenia, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Aby zatem można było skutecznie zastosować przepis art. 2 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy, obowiązujący w dacie kontroli przeprowadzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej, konieczne jest wykazanie skarżącemu, iż gra na spornym automacie prowadzi do wygranych pieniężnych lub rzeczowych, przy czym wynik zależy od przypadku, a w szczególności, że to owe urządzenie rozstrzyga o wygranej lub przegranej. Na konieczność prowadzenia postępowania w tym kierunku wskazał zresztą NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2003 r., gdyby Minister Finansów uznał, że sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów sprzed nowelizacji ustawą z dnia 26 maja 2000 r. Takiego postępowania Minister Finansów nie prowadził, czym naruszył także przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Z powyższych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 litera a) i c) p.s.a. W związku z nieprawomocnym wyrokiem w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (art. 152 p.s.a.).