II SA 2631/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. - Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia WSA. - Dorota Wdowiak Asesor WSA - Piotr Borowiecki Protokolant - Marta Siemiątkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2004 r. sprawy ze skargi P. w K. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2002 Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasadza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącego P. w K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego W dniu [...] lutego 1996 r. P. w K., zwany dalej "skarżącym", zgłosił Urzędowi Patentowemu RP do opatentowania wynalazek pn. [...]. W świetle opisu tego wynalazku jego przedmiotem jest płaski siłomierz tensometryczny przeznaczony do pomiaru sił nacisku wywieranych na podłoże przez koła i podpory zwłaszcza pojazdów, maszyn roboczych i żurawi samojezdnych. Jak wskazano, znane są płaskie siłomierze tensometryczne o zakresach od 100 do 200 kN i wysokości od 29 do 78 mm. Posiadają one skomplikowaną budowę, niezbyt wysoką dokładność pomiaru oraz dużą masę. Według wynalazku płaski siłomierz tensometryczny charakteryzuje się tym, że składa się z metalowej płyty o jednakowej grubości, w kształcie prostokąta z czterema prostokątnymi występami. Korzystnie na prostokątnych występach znajdują się tensometry. Tensometry oraz przewody łączące te tensometry umieszczone są w wyżłobieniach na wewnętrznej powierzchni płyty. Korzystnie prostokątne występy płyty są podparte poprzez walce ścięte w płaszczyźnie równoległej do tworzącej walców, przy czym walce te spoczywają na podstawach. Korzystnym skutkiem wynalazku jest prosta zwarta budowa, wysoka dokładność, pomiaru, mała masa i bardzo mała wysokość. Zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi: 1. Płaski siłomierz tensometryczny znamienny tym, że składa się z metalowej płyty (1) o jednakowej grubości, w kształcie prostokąta z czterema prostokątnymi występami. 2. Płaski siłomierz tensometryczny według zastrzeżenia 1 znamienny tym, że na prostokątnych występach znajdują się tensometry (4). 3. Płaski siłomierz tensometryczny według zastrzeżenia 2 znamienny tym, że tensometry (4) oraz przewody łączące te tensometry umieszczone są w wyżłobieniach na wewnętrznej powierzchni płyty (1) 4. Płaski siłomierz tensometryczny według zastrzeżenia 1 znamienny tym, że prostokątne występy płyty (1) są podparte poprzez walce ścięte (2) w płaszczyźnie równoległej do tworzącej walców, przy czym walce (2) spoczywają na podstawkach (3). Decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] maja 2000 r. odmówiono udzielenia patentu na wyżej wymieniony wynalazek. Decyzja została wydana na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Stosownie do tego przepisu wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Urząd Patentowy uznał przedmiot zgłoszenia za rozwiązanie oczywiste. I tak w świetle opisu patentowego nr [...] ujawniono urządzenie do pomiaru siły nacisku, zawierające pomost ważący 2 w postaci płyty (pełniącej funkcję taką samą jak płyta l w przedmiotowym rozwiązaniu), do której są sztywno przymocowane prostokątne belki l (pełniące funkcję taką samą jak prostokątne występy w przedmiotowym rozwiązaniu) z umieszczonymi na nich tensometrami 3 ("zapewniającym" pomiar sumy odkształceń, proporcjonalnej do pionowej siły F działającej na płytę) oparte na pryzmatycznych podporach 4. Natomiast w opisie zgłoszenia patentowego nr [...] ujawniono dynamometr do tensometrycznego pomiaru obciążenia, w którym metalowa płyta l posiada prostokątny występ, podparty przegubem walcowym - w postaci rolki 5. W świetle stanu techniki opisanego we wskazanych wyżej dokumentach, zdaniem Urzędu Patentowego, przedmiot spornego zgłoszenia dla znawcy z dziedziny tensometrycznych pomiarów obciążeń wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. W następstwie odwołania skarżącego decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2000 r. Zdaniem tego organu o ocenie zdolności patentowej przedmiotu zgłoszenia decyduje zastrzeżenie patentowe niezależne, którego cechy znamienne muszą być nowe i nieoczywiste w świetle znanego stanu techniki. W ocenie Urzędu Patentowego cechy techniczne podane w części znamiennej zastrzeżenia patentowego niezależnego nr l zgłoszenia [...], a mianowicie, że siłomierz składa się z płyty (rodzaj materiału z którego wykonano płytę nie podlega ochronie) o jednakowej grubości, w kształcie prostokąta z czterema prostokątnymi występami, są zbyt ogólne i nie wyróżniają dostatecznie zgłoszonego rozwiązania spośród innych znanych ze stanu techniki rozwiązań, np. z powołanego rozwiązania występującego w polskim opisie patentowym [...]. Dodatkowe cechy podawane w zastrzeżeniach zależnych stanowią jedynie warianty rozwiązania (cechy korzystne, lecz niekonieczne dla realizacji przedmiotu zgłoszenia), a zatem nie mogą być podstawą do udzielenia ochrony, jeżeli zastrzeżenie niezależne nie posiada zdolności patentowej. Zatem, bezzasadne jest szczegółowe rozpatrywanie różnic przez porównanie opisów powoływanych rozwiązań (zawartych w uzasadnieniu odwołania), gdyż jak to zostało podkreślone w dotychczasowej korespondencji Urzędu Patentowego ze skarżącym, zakres przedmiotowy żądanej ochrony nie uległ zmianie. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący kwestionuje ustalenie Urzędu Patentowego w przedmiocie braku nieoczywistości wynalazku zgłoszonego do opatentowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie: • ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p. Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie. W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. 2003, Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy cytowanej ustawy o wynalazczości. Jak już wskazano stosownie do art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. W świetle powołanego wyżej przepisu wynalazek podlegający opatentowaniu powinien: posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym, posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania), nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki. Istota sprawy sprowadza się rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zgłoszony do opatentowania wynalazek spełnia kryterium braku nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony. Według Urzędu Patentowego sporny wynalazek nie spełnia wspomnianego kryterium, co jest przeszkodą dla jego opatentowania. Z uwagi na ograniczenie powszechnej swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego, co jest istotą przyznanego patentem prawa wyłącznego podmiotowego, patent powinien być udzielony tylko na takie rozwiązanie techniczne, które reprezentuje kwalifikowany poziom wynalazczy. Nie oznacza to jednakże, iż przedmiotem patentu mogą być tylko wynalazki epokowe, rewolucjonizujące technikę. Wystarczające jest, aby wynalazek był czymś więcej, niż rutynową tylko wiedzą mechanika lub inżyniera. O ile kwestię nowości rozwiązania technicznego, czy też jego stosowalności można stosunkowo łatwo sprawdzić na podstawie dowodów bezpośrednich, o tyle w odniesieniu do poziomu wynalazczego wynalazku (nieoczywistości rozwiązania) brak jest w tej mierze obiektywnych, a w szczególności ustawowych kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne. Rutynową metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, zmierza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo i rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania? Jednakże nawet i wówczas, po przeprowadzeniu wyżej wymienionego testu będącego warunkiem wstępnym badania kwestii nieoczywistości wynalazku, w razie zaistniałego w tym przedmiocie sporu pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania a Urzędem Patentowym, odmawiając udzielenia patentu Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego wyżej kryterium. Potrzebne jest wtedy powołanie się tego organu na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie kwestii nieoczywistości wynalazku wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 k.p.a.). Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do niespełnienia przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego, w zakresie o którym wyżej mowa, co nie pozwala na ocenę poziomu wynalazczego spornego wynalazku, mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przeszkodą jest tutaj zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu (por. art. 106 § 3 p.s.a.). W szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie wchodzi w grę dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera c p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.s.a. Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana, a to w związku z nieprawomocnym rozstrzygnięciem Sądu (art. 152 p.s.a.).