II SA 2635/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie WSA Maria Werpachowska Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant Monika Kwaśniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję podjętą [...] maja 2003 r. odmawiającą przyznania A. G. renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. W ocenie Prezesa ZUS wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie wymogów ustawowych do renty zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które nie miał on wpływu. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że od 16 lipca 1974 r. do 30 czerwca 1997 r., tj. na przestrzeni ponad 22 lat udokumentowany okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne wynosi jedynie 10 lat, 5 miesięcy i 17 dni. W zatrudnieniu w okresach od 13 grudnia 1985 r. do 1 lutego 1987 r., 30 września 1989 r. do 27 maja 1991 r. oraz od 10 kwietnia 1992 r. do 1 lutego 1994 r. wystąpiły kilkuletnie przerwy w ubezpieczeniu, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia ustawowego. We wskazanych okresach wnioskodawca był zdolny do pracy, a zatem to nie stan zdrowia był powodem niespełnienia warunków do świadczenia ustawowego. Całkowita bowiem jego niezdolność do pracy powstała dopiero od lutego 1998 r. Wobec twierdzenia wnioskodawcy w piśmie z dnia 28 maja 2003 r., że jego staż pracy jest większy niż udokumentowany Prezes ZUS wyjaśnił, że osoba ubiegająca się o świadczenie ma obowiązek przedłożenia odpowiednich dokumentów, tj. świadectw pracy, legitymacji ubezpieczeniowej zawierającej odpowiednie wpisy potwierdzające przebieg zatrudnienia, od których zależy prawo do renty. Zatem dopóki nie zostaną przedstawione odpowiednie dokumenty potwierdzające zatrudnienie wnioskodawcy, wykazane przerwy będą traktowane jako okresy niewykonywania zatrudnienia mimo braku przeciwwskazań do jego kontynuowania. Jednocześnie wskazał, że powołany art. 83 nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach, ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Natomiast udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat, 5 miesięcy i 17 dni jest nieadekwatny do wieku wnioskodawcy liczącego 47 lat. Obecna niemożność podjęcia przez niego zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone we wniosku trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącego, niezasadnie nie został zaliczony do stażu jego pracy okres od 16 maja 1994 r. do 24 czerwca 1994 r., zaś przerwy w zatrudnieniu spowodowane były stanem zdrowia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach podjętych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosownie do art. 134 § 1 powołanej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. W sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarżący nie spełnił warunku - wymaganego okresu zatrudnienia - do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. odmówił A.G. prawa do renty, ponieważ ani w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku (26 maja 1989 r.-25 maja 1999 r.), ani w dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy (11 maj 1989 r.-30 kwietnia 1999 r.) nie udokumentował 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Oddalając odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. w sprawie sygn. akt [...] przyjął, iż nie spełnia on jednej z przesłanek wymienionych w art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy, którą Sąd określił na [...] lutego 1998 r. nie udokumentował pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Apelację wnioskodawcy od powyższego rozstrzygnięcia oddalił Sąd Apelacyjny w L. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2002 r., sygn. akt [...]. Także decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 6 marca 2003 r. odmówiono A.G. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący, jak wynika ze skargi, w dalszym ciągu nie zgadza się z dokonanym przez organ Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyliczeniem okresu jego zatrudnienia jednakże zarzut ten nie może podlegać badaniu w niniejszym postępowaniu. Jak już wyżej wskazano, zarzuty dotyczące decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. z dnia [...] czerwca 1999 r. były w wyniku wniesionego odwołania rozpatrywane przez Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, także w tym trybie mogła być kwestionowana decyzja tegoż Zakładu z dnia [...] kwietnia 2003 r. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka w postaci szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu uzyskanie prawa do świadczenia społecznego w zwykłym trybie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym przez okoliczności szczególne o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy rozumie się zdarzenia uniemożliwiające wbrew woli zainteresowanego świadczenie pracy i uzyskanie w ten sposób dłuższego okresu ubezpieczenia. Muszą to być okoliczności obiektywne, stanowiące trwałą przeszkodę w wykonywaniu pracy. W sprawie natomiast brak jest tego rodzaju okoliczności. W zatrudnieniu skarżącego wystąpiły kilkuletnie przerwy i na przestrzeni 47 lat życia podlegał on ubezpieczeniu społecznemu jedynie przez 10 lat, 5 miesięcy i 17 dni. Wprawdzie w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy skarżący uzyskał łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze ponad 4 lat, jednakże składa się na ten stan bez mała 3-letni okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, od 6 października 1994 r. do 30 czerwca 1997 r. W rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że przerwy w zatrudnieniu i zbyt krótki staż pracy jest następstwem okoliczności niezależnych od skarżącego i spowodowanych jego stanem zdrowia. Prezes ZUS zasadnie więc odmówił przyznania świadczenia wyjątkowego przewidzianego dla osób, które z przyczyn od nich niezależnych nie wykazały się okresem ubezpieczenia uprawniającym do przyznania renty na normalnych zasadach. Wyjaśnienia wymaga, że niewątpliwie zła sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekła jak w sentencji.