II SA 2636/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA ( del.) Andrzej Kuba Sędziowie WSA Halina Święcicka WSA Ewa Frąckiewicz - spr. Protokolant Marta Siemiątkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2004 r. sprawy ze skargi Zarządu Gminy W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłat rocznych za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 1996 roku, nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy W. zezwolił właścicielowi Parafii Rzymsko – Katolickiej [...] w W. przy ulicy [...] na wyłączenie z produkcji rolniczej gruntów rolnych klasy R II o powierzchni 3987 m2 z uwagi na realizowaną na tym terenie inwestycję lokalną, tj. budowę kościoła parafialnego. Jednocześnie w decyzji została ustalona należność z tytułu wyłączenia w/w gruntów z produkcji rolnej, która wynosi równowartość 259,16 ton ziarna żyta, co przy obowiązującej cenie 1 tony żyta równej 238,60 złotych stanowi kwotę 61 835,58 zł. Wobec tego, że Parafia [...] wnioskowała o umorzenie opłat rocznych z tytułu wyłączenia terenu z produkcji rolnej, Zarząd Gminy W. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2000 roku, powołując się na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym ( Dz.U. z 1996 roku Nr 13, poz. 74 z późn. zm. ) oraz na uchwałę nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2000 roku w sprawie zasad i trybu umarzania wierzytelności i udzielania ulg w spłacie należności Terenowego Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, wyraził zgodę na umorzenie opłat rocznych za lata 1998 - 2000 z tytułu wyłączenia gruntów rolnych Parafii [...] w związku z budową kościoła na działce przy ulicy [...] w W.., motywując to tym, iż kościół jest budowany ze składek parafian, który w większości stanowią wspólnotę emerytów, rencistów i młodych małżeństw. Parafia prowadzi w szerokim zakresie działalność charytatywną w postaci bezpłatnych usług medycznych, pomocy społecznej, dożywiania dzieci z rodzin niezamożnych, działalności wychowawczo - edukacyjnej i sportowej dla dzieci i młodzieży z terenu gminy. Po podjęciu uchwały Zarząd Gminy W. w dniu 15 marca 2002 roku wystąpił do Marszałka Województwa [...] z wnioskiem o umorzenie opłat rocznych za lata 1998, 1999, 2000 z tytułu wyłączenia gruntów klasy R II o powierzchni 0,3987 ha, położonych na działce nr [...] w W. przy ulicy [...] oraz odsetek od tych opłat, jako należności Terenowego Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych od Rzymsko - Katolickiej Parafii [...] w W. Jako podstawa wniosku został wskazany art. 12 ust. 16 i art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych w związku z uchwałą nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2000 roku w sprawie zasad i trybu umarzania wierzytelności i udzielania ulg w spłacie należności Terenowego Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych. W uzasadnieniu wniosku Zarząd Gminy powołał się na swoją uchwałę nr [...] roku, która zawiera uzasadnienie stanowiska Zarządu Gminy, które to stanowisko poprzedzone zostało rozpatrzeniem stanu finansowego i materialnego Parafii [...], nie pozwalającego na uiszczenie tak wysokiej należności. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 roku Marszałek Województwa [...] umorzył Parafii [...] opłatę roczną za 2000 rok w wysokości równowartości 25,92 ton ziarna żyta, tj. 7 541,31 złotych wraz z odsetkami, natomiast odmówił umorzenia opłat rocznych za 1998 i 1999 rok w wysokości równowartości 25,92 ton ziarna żyta również z tytułu wyłączenia z produkcji gruntu rolnego o powierzchni 0,8666 ha, położonego w miejscowości W. przy ulicy [...] pod budowę Kościoła Parafialnego. W decyzji Marszałek jako na podstawę rozstrzygnięcia powołał się na art. 12 ust. 16 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz.U. Nr 16, poz. 78 z późn. zm. ) w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 21 stycznia 2000 roku ( Dz.U. z 2000 roku Nr 12, poz. 136 ), która weszła w życie w dniu 23 lutego 2000 roku, który to przepis umożliwia umorzenie opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej pod inwestycje o charakterze użyteczności publicznej z zakresu kultu religijnego. Zdaniem Marszałka brzmienie art. 12 ust. 16 przed nowelizacją tj. przed 23 lutym 2000 roku nie pozwalało na umorzenie opłat z tytułu inwestycji z zakresu kultu religijnego. Poza tym opłaty za lata 1998, 1999 również nie podlegają umorzeniu, gdyż prawo nie działa wstecz. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 roku Marszałek Województwa [...] sprostował na żądanie strony błędy pisarskie w decyzji Marszałka Województwa [...] nr [...]z dnia [...] kwietnia 2002 roku, polegające na tym, że zamiast powierzchni 0,8666 ha winno być "pow. 0,3987 ha". Od decyzji Marszałka Województwa [...], w części dotyczącej odmowy umorzenia opłat za 1998 i 1999 rok, Zarząd Gminy W. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., zarzucając zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego - art. 12 pkt 16 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 21 stycznia 2000 roku ( Dz.U. Nr 12, poz. 136 ) oraz naruszenie art. 107 § 1 i § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i umorzenie opłat za lata 1998 i 1999. Zdaniem skarżącego, przepis art. 12 ust. 16 cytowanej ustawy zezwala na umorzenie w całości lub części opłat rocznych za wyłączenie gruntu rolnego z produkcji rolnej i nie zawiera ograniczenia czasowego w stosunku do naliczonych opłat. Przeciwnie, przepis ten zezwala na umorzenie w całości opłat rocznych, niezależnie od tego z jakiej daty pochodzi decyzja o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej i określeniu wysokości opłat rocznych i jakiego okresu dotyczą opłaty. Zaskarżona decyzja narusza także przepisy prawa procesowego, w tym art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego, nie wskazuje bowiem przepisu stanowiącego podstawę odmowy umorzenia opłat rocznych za 1998 i 1999 rok. Niezależnie od powyższego decyzja podaje błędną powierzchnię "0,8666 ha" zamiast "0,3987 ha". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2002 roku na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Zdaniem Kolegium zarzuty skarżącego należy uznać za nietrafne. Przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych wbrew twierdzeniu odwołującego się nie formułuje bezwzględnego obowiązku umorzenia opłat rocznych należnych za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, lecz dopuszczają tylko taką możliwość, o czym świadczy sformułowanie zamieszczone w art. 12 ust. 16 ustawy, że "właściwy rzeczowo organ może umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych". W tym stanie rzeczy decyzja w przedmiocie umorzenia opłat ma charakter uznaniowy. Organ odwoławczy nie może ingerować w obszary pozostawione uznaniu innego organu - Marszałka Województwa [...], zatem żądanie uchylenia decyzji i orzeczenie co do istoty uwzględniające w całości wniosek strony jest nieuprawnione. Organ I instancji prawidłowo odmówił umorzenia opłaty za 1998 i 1999 rok, albowiem dopiero od 23 lutego 2000 roku istniał przepis, na podstawie którego udzielenie takiej ulgi było możliwe, a przepis ten nie działa wstecz sprzed daty jego wejścia w życie. Jeżeli zaś chodzi o błędne podanie wielkości wyłączonego terenu, to ta omyłka została sprostowana postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 roku na podstawie art. 113 § 1 kpa. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2002 roku skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Zarząd Gminy W., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 roku w części odmawiającej umorzenia opłat rocznych za lata 1998 i 1999. W skardze został podniesiony zarzut naruszenia przez Kolegium art. 12 ust. 16 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych, które to naruszenie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz art. 107 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W uzasadnieniu skargi zostały podniesione argumenty jak w uzasadnieniu odwołania, wniesionego na decyzję z dnia [...] kwietnia 2002 roku Marszałka Województwa [...]. Dodatkowo podkreślone zostało, że skoro ustawodawca nie określił granic czasowych dla umorzenia opłat za stałe wyłączenie gruntu z produkcji rolnej, należy rozumieć, że w czasie obowiązywania przepisu art. 12 ust. 16 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku ( w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 stycznia 2000 roku ) umorzeniu podlegać mogą także opłaty należne za poprzedzający okres, o ile spełnione zostaną pozytywne przesłanki umorzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Zarządu Gminy W. nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2002 roku, jak również poprzedzająca ją decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2002 roku w części odmawiającej umorzenia opłat rocznych za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej za lata 1998, 1999 odpowiadają prawu. Instytucja umorzenia opłat rocznych regulowana jest w akcie prawnym, tj. w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Każda nowelizacja do ustawy musi również nastąpić w drodze ustawy. Ustawa w pierwotnym brzmieniu, czy też ustawa ją nowelizująca zaczyna obowiązywać nie w momencie uchwalenia, lecz niezbędnym warunkiem wejścia w życie tych przepisów jest ich ogłoszenie. Ustawodawca w niektórych wypadkach stanowi, że ustawa zaczyna obowiązywać z dniem ogłoszenia, bądź też, ale musi to wynikać z uregulowania w ustawie, wchodzi ona w życie z datą późniejszą, bądź też, co zdarza się bardzo rzadko, z datą wcześniejszą. Przepis art. 12 ust. 16 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w brzmieniu nadanym art. 37 pkt 2 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 roku, opublikowanej w Dz.U. Nr 12, poz. 136, zaczął obowiązywać od dnia 23 lutego 2000 roku. Ustawodawca nie przewidział w tym przypadku, aby przepis w nowej wersji wchodził w życie z datą wcześniejszą od daty ogłoszenia. W nauce prawa sformułowana została zasada lex retro non agit, tzn. prawo nie działa wstecz, chyba, że to wynika z treści ustawy. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw, aby znowelizowany art. 12 ust. 16 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych miał zastosowanie do umarzania rocznych opłat z 1998 i 1999 roku za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej. Poza tym kompetencje marszałka województwa w przedmiocie umarzania należności i opłat rocznych powstały z chwilą nowelizacji ustawy, tj. od dnia 23 lutego 2000 roku. Przed nowelizacją obowiązywał art. 12 ust. 16 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w brzmieniu nadanym nowelą ogłoszoną w Dz.U z 1997 roku Nr 60, poz. 370, która weszła w życie w dniu 29 czerwca 1997 roku. Jednakże przesłanki do umorzenia należności i nowych opłat zostały w części odmiennie uregulowane, poza tym decyzję w zakresie umorzenia podejmował starosta. Stwierdzenie, iż decyzja narusza przepisy prawa procesowego, gdyż nie wskazuje przepisu stanowiącego podstawę do odmowy umorzenia, nie jest zasadne, albowiem marszałek województwa nie ma obowiązku ustawowego umorzenia opłat, uzależnionego od spełnienia warunków określonych w przepisach prawa. W tym stanie rzeczy skarga Zarządu Gminy U., jako nietrafna podlega oddaleniu. Orzeczenie w sprawie Sąd oparł na art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, Nr 240, poz. 2052), art. 3 § 1, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).