II SA 2659/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2004 r. sprawy ze skargi J.S. - przedstawiciela ustawowego małoletniego G.S. oraz T.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Wnioskiem z dnia 4 grudnia 2002 r. J.S. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich synów T. i G. S. po ich zmarłej matce M. S. W uzasadnieniu podał, że odmówiono prawa do zwykłej renty rodzinnej, gdyż zmarła nie udowodniła 5-letniego okresu zatrudniani w 10-leciu przed zgonem oraz, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były stanem zdrowia żony. Powołał się również na sytuację finansową rodziny. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) renta rodzinna może być przyznana, jeśli zachodzą przesłanki w tym przepisie wymienione a osoba, po której renta ma być przyznana posiadała odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, zaś do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres. Z akt rentowych wynika, że matka dzieci na przestrzeni 44 lat życia udowodniła okres ubezpieczenia wynoszący 15 lat 1 miesiąc i 22 dni, natomiast w czasie zatrudnienia wystąpiły kilkuletnie przerwy. Stwierdził również, że z tytułu zatrudnienia wnioskodawca osiąga przychód w kwocie 1.200 zł wykluczający przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. nie zgodził się z oceną, że posiada niezbędne środki utrzymania, gdyż kwota 1.200 zł jest kwotą brutto, netto otrzymuje ok. 920 zł. Pozostała po usunięciu niezbędnych opłat kwota nie pozwala na godną egzystencję. Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] kwietnia 2003 r. W uzasadnieniu powołał się ponownie na przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które winny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził istnienia jednej z przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia, a mianowicie przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których zmarła nie nabyła prawa do świadczenia ustawowego. Za taką okoliczność nie uznał przerw w wykonywaniu zatrudnienia w latach 1992-1993 i 1998-2002 bez wskazania wiarygodnych przyczyn bezczynności zawodowej, kiedy zmarła była osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia wobec braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Stwierdził również, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym a wnioskodawca osiąga przychód z tytułu zatrudnienia, co przesądza, że rodzina nie pozostaje bez środków utrzymania. W skardze na powyższą decyzje do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.S. wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez odmowę wydania decyzji o przyznaniu renty rodzinnej oraz art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez brak zebrania, rozpatrzenia i oceny w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wskazał, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r. sygn. akt II SA 2453/99, że przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ważne są natomiast powody, dla których osoba nie mogła spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Podniósł, że przerwy w zatrudnieniu zmarłej spowodowane były jej stanem zdrowia, o czym informował we wniosku, natomiast organ nie odniósł się do tej kwestii w ogóle. Nie zgodził się również z oceną sytuacji materialnej dokonaną przez Prezesa ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości ustalenia faktyczne i prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wezwany w związku z osiągnięciem pełnoletności do udzielenia informacji, czy podtrzymuje skargę wniesioną przez ojca, T. S. oświadczył, że podtrzymuje skargę oraz nadesłał pełnomocnictwo, w którym upoważniał ojca J. S. do reprezentowania jego interesów przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpatrzenia skargi właściwy był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z uwagi na siedzibę organu, którego decyzja została zaskarżona. W myśl natomiast art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga badana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie o wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jest to reguła szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie ustawowym. Świadczenia te mają charakter wyjątkowy również dlatego, że są finansowane z budżetu państwa a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy) oraz nie są świadczeniami typu roszczeniowego. Ustawa bowiem nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Uznaniowość ta nie oznacza jednak pełnej i niekontrolowanej swobody organu w tym zakresie. Prezes ZUS związany jest bowiem wynikającymi z art. 83 ust. 1 ww. ustawy przesłankami, które muszą być spełnione łącznie, wyznaczającymi granice uznaniowości. Ponadto, w myśl art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, Prezes ZUS związany jest rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że przerwy w zatrudnieniu zmarłej nastąpiły z powodów zasługujących na uznanie ich za szczególne i uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczenia w normalnym trybie. Za okoliczność szczególną, wskutek której zmarły nie uzyskał prawa do świadczenia ustawowego, można uznać bowiem tylko takie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu nieważności przezwyciężenia ich skutków. Podnoszony przez skarżącego stan zdrowia żony uniemożliwiający podjęcie pracy nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. W szczególności brak jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że z powodu choroby zmarła była niezdolna do pracy, sam skarżący na takowe się nie powołuje. Nie można zgodzić się z zarzutem J. S., że organ w ogóle nie odniósł się do tej kwestii w zaskarżonej decyzji, bowiem w uzasadnieniu stwierdził, że w okresach przerw w zatrudnieniu zmarła była zdolna do pracy wobec braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Odnosząc się do przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy wskazać, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" nie jest tożsame z "trudną sytuacją materialną". Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, bowiem nie jest to świadczenie socjalne. W tym stanie rzeczy zaskarżonej decyzji uznaniowej nie można zarzucić dowolności, organ rozważył bowiem wszystkie istotne elementy sprawy, poczynił niezbędne ustalenia faktyczne i wskazał na podstawę rozstrzygnięcia. Zatem decyzja jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzekł jak w sentencji.