II SA 2704/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Borowiec, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Pan M. S. w dniu 21 października 2002 r. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletnim dzieciom pozostałym po zmarłej matce J. S.. W uzasadnieniu wniosku przedstawił okoliczności związane z przebiegiem zatrudnienia zmarłej żony i matki czworga małoletnich dzieci oraz informacje dotyczące stanu jej zdrowia. Podniósł również trudną sytuację materialną rodziny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), wskazał również, że renta rodzinna może zostać przyznana, jeżeli zmarła osoba posiadała udowodniony, odpowiednio długi w stosunku do wieku, łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Zmarła matka dzieci w ciągu 40 lat życia miała udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni. Zmarła była zatrudniona w okresach od dnia 16 sierpnia 1980 r. do dnia 17 października 1989 r. oraz od dnia 16 czerwca 1997 r. do dnia 7 listopada 1999 r., a w okresie od dnia 18 października 1989 r. do dnia 19 sierpnia 1996 r. przebywała na urlopach macierzyńskich i wychowawczych. Organ uznał, że w tym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r., w dniu 2 maja 2003 r. wnioskodawca złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym stwierdził, że jego zmarła żona w okresie od dnia 16 sierpnia 1980 r. do dnia 22 marca 2000 r. pracowała w Urzędzie Miasta i Gminy w S. [...] tj. ponad 20 lat, a to że przebywała na urlopach wychowawczych ocenił jako prawo każdej kobiety. Ponownie podniósł trudną sytuację materialną rodziny i fakt, że jego pensja jako [...] nie wystarcza na utrzymanie rodziny. Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r., wskazując, że na podstawie art. 83 powołanej powyżej ustawy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, o ile wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie warunki określone tym przepisem. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i bada się uprawnienia jakie by jej przysługiwały. Zmarła matka dzieci w latach 1989 - 1991, 1992 - 1995 oraz 1995 - 1997 przebywała na urlopach wychowawczych, które w świetle ustawy są okresami nieskładkowymi. Przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy te uwzględnia się w wymiarze jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. W ocenie organu zbyt krótki okres wynoszący 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni nie pozwalał na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2003 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a w jej uzasadnieniu podniósł argumenty, które były już wcześniej przez niego wskazywane. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie powołując się przy tym na argumentację faktyczną i prawną z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd obowiązany jest skargę oddalić. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy "ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie". Świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane osobie, która spełni łącznie wszystkie warunki określone w art. 83 § 1 cytowanej ustawy. W przypadku osób małoletnich bada się ustawowe warunki do otrzymania renty przez osoby ubezpieczone. Stąd też szczególne okoliczności, które spowodowały niewypełnienie tych warunków muszą odnosić się do osób ubezpieczonych. W przedmiotowej sprawie spełnione zostały niewątpliwie trzy z czterech warunków określonych w art. 83 § 1 powołanej powyżej ustawy. W., A., M. i P. S. są małoletnimi pozostałymi po ubezpieczonej zmarłej matce - J. S.. Ze względu na wiek są niezdolne do pracy i nie posiadają wystarczających środków na utrzymanie. W ich przypadku nie został jednak spełniony czwarty warunek, nie są one bowiem osobami pozostałymi po ubezpieczonej, która tylko wskutek szczególnych, niezawinionych przez siebie okoliczności, nie spełniła warunków ustawowych do nabycia emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Rozpatrując przedmiotową sprawę, Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy, a rozstrzygnięcie spornej kwestii uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarła J. S. w ciągu 40 lat życia udokumentowała jedynie 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni okresu składkowego i nieskładkowego. W ostatnim dziesięcioleciu okres składkowy wynosił 1 rok, 9 miesięcy i 12 dni, a nieskładkowy wyniósł 7 miesięcy i 4 dni (łącznie 2 lata, 4 miesiące i 16 dni). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie mógł podważyć dokonanej przez organ oceny skutków zbyt krótkiego okresu aktywności zawodowej zmarłej J. S. i poświęcaniu się wychowywaniu dzieci. Stwierdzenie skarżącego zawarte w skardze, że jego zmarła żona przepracowała ponad 20 lat, nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. W tych warunkach przyjęcie przez organ, że zmarła J. S. nie spełniła przesłanek nienabycia uprawnień do renty ustawowej wskutek szczególnych okoliczności było uprawnione. Jeżeli zatem nie została spełniona jedna z przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to brak było podstaw do przyznania małoletnim dzieciom zmarłej J. S. świadczenia w drodze wyjątku. Trudna sytuacja materialna rodziny skarżącego nie mogła w tych okolicznościach mieć samodzielnego decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Skarżący, przy braku możliwości samodzielnego zaspakajania potrzeb dzieci, może ubiegać się ewentualnie o przyznanie pomocy z opieki społecznej, ale w innym trybie i na innych zasadach niż ubieganie się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W tym stanie prawnym, zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, w zw. z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczono jak w sentencji.