II SA 2709/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Stanisław Marek Pietras, Sędziowie Asesorzy WSA Joanna Kube (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2004 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku Pani A. P. występującej w imieniu swoich trojga małoletnich dzieci. Organ uzasadniając wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku może zostać przyznana uprawnionym członkom rodziny po osobie ubezpieczonej, która posiadała udowodniony odpowiednio długi w stosunku do swojego wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Zmarły ojciec dzieci na przestrzeni 38 lat życia posiadał udowodniony zbyt krótki okres pracy (wynoszący 12 lat, 7 miesiące i 13 dni). Od daty ostatniego zatrudnienia do daty zgonu upłynęły ponad 4 lata i za ten okres nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. W tym czasie nie była orzeczona wobec zmarłego ojca dzieci całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, a więc nie istniały przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. W sprawie tej nie dopatrzono się szczególnych okoliczności, które były przyczyną nienabycia uprawnień ustawowych do renty. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. P. opisała ciężką sytuację jej rodziny oraz wskazała, że mąż jej był osobą ubezpieczoną i przez 13 lat opłacał składki. W ostatnim okresie życia przebywał w szpitalu na dowód czego załączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego. W odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podnosząc dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy zatem wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. W sprawie tej prawidłowo uznano, iż nie zachodziły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dzieci wypracowanie praw do renty na ogólnych zasadach. Zmarły w wieku 38 lat W. P. legitymował się okresem ubezpieczenia wynoszącym niespełna 13 lat. W okresie jego aktywności zawodowej występowały liczne nieusprawiedliwione przerwy w zatrudnieniu. Mąż skarżącej przez okres 4 lat 9 miesięcy i 9 dni przed śmiercią w ogóle nie pracował, mimo, że nie został on uznany we właściwym trybie za całkowicie niezdolnego do pracy. W ostatnim dziesięcioleciu był zatrudniony tylko przez niecałe 4 lata. Jeśli chodzi o podnoszony przez skarżącą fakt pobytów męża w szpitalu z powodu choroby alkoholowej to należy stwierdzić, że nadużywanie alkoholu nie może być uznane za okoliczność szczególną, usprawiedliwiającą brak zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem społecznym. Za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania ww. przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00). Negatywnych skutków alkoholizmu zmarły mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Zatem nie można uznać, że były one niemożliwe do przezwyciężenia, a w konsekwencji potraktować je jako okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową zmarłego w bardzo długich przedziałach czasu. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).