II SA 2849/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Grzegorz Walczak, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II S.A. 2849/03 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. Z. decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania renty w drodze wyjątku. W jej uzasadnieniu podał, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy i od dnia [...] marca 2003 r. pobiera zasiłek dla bezrobotnych co oznacza, że posiada niezbędne środki na utrzymanie. Wnioskodawca, w dniu 26 maja 2003 r., wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym informował, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2000 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Rozpoznano u niego [...], [...] i [...] oraz [...]. Podał, że ma stany [...], cierpi na [...], [...] i [...] w [...]. W związku z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2003 r., w którym został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, wnioskodawca wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza o specjalności odpowiadającej jego schorzeniom, który obiektywnie określi stan jego zdrowia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2003 r. w uzasadnieniu podając, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) może zostać przyznane, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie wszystkie przesłanki z tego przepisu. Wobec niespełnienia wymogu całkowitej niezdolności do pracy oraz niespełnienia warunku braku niezbędnych środków utrzymania (pobieranie zasiłku dla bezrobotnych), świadczenie w drodze wyjątku nie mogło zostać wnioskodawcy przyznane. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2003 r. i przyznanie renty w drodze wyjątku. Podniósł po raz kolejny okoliczności związane ze stanem jego zdrowia jak również to, że zasiłek dla bezrobotnych został mu przyznany okresowo do lutego 2004 r. Zarzucił, ze organ wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego i nie przeprowadził wnioskowanego przez niego dowodu z opinii biegłych lekarzy. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póżn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja narusza prawo, sąd obowiązany jest skargę uwzględnić. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, ze przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki określone w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i nie podlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 Kpa organ jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpoznawanej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż uznał, że: 1) posiada on niezbędne środki utrzymania, tzn. na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Zasiłek ten został przyznany skarżącemu od dnia [...] marca 2003 r., 2) niespełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lutego 2003 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. W dniu [...] lutego 2003 r. Zastępca Głównego Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wniósł zastrzeżeń do powyższego orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy skarżący od 1998 r. do grudnia 2002 r. otrzymywał świadczenie w drodze wyjątku. Orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lutego 1998 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do lutego 2001 r. Rozpoznanie - schorzenia [...] oraz [...]. Ponownym orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] marca 1999 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do marca 2001 r. Rozpoznanie - [...] i [...] w przebiegu [...]. Kolejnym orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] grudnia 2000 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do grudnia 2002 r. Rozpoznanie - [...], [...]. W dniu [...] lutego 2003 r. skarżący orzeczeniem lekarza orzecznika został uznany za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do lutego 2005 r. Rozpoznanie - [...] organicznych zmian [...]. Na podkreślenie zasługuje fakt, że wszystkie powyżej określone orzeczenia były kontrolowane przez Głównego Lekarza Orzecznika i nie wnosił on do nich zastrzeżeń. Jak trafnie zauważył w odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy domagał się ponownego badania lekarskiego twierdząc, że jego stan zdrowia nie uległ poprawie. Pomimo tej prośby, organ wydał zaskarżoną decyzję biorąc pod uwagę tylko orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] lutego 2003 r. W tym stanie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących ustaleniach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie odniósł się również do podnoszonych przez skarżącego argumentów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności dokumentacja lekarska powinien zostać poddany ponownej wnikliwej analizie, w wyniku której być może zajdzie potrzeba przeprowadzenia specjalistycznego badania lekarskiego skarżącego, które pozwoli określić stopień zdolności do pracy. Jednocześnie nadmienić należy, że Sąd w wyniku niniejszego rozstrzygnięcia nie odniósł się do przesłanki posiadania przez skarżącego "niezbędnych środków utrzymania". Konstrukcja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powoduje, że organ prowadzący ponownie postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku zobowiązany jest do zbadania czy wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie przesłanki określone w tym przepisie. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, w zw. z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzekł jak w sentencji.