II SA 2873/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2004 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że p. T. L. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2003 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy co oznacza, że nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 wyżej powołanej ustawy, a to wyklucza możliwość przyznania jej tego świadczenia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. T. L. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. W uzupełnieniu skargi - pismem z dnia 9 lutego 2004 r. podniosła, że jej stan zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, na dowód czego przedłożyła zaświadczenia o stanie zdrowia z [...] stycznia i [...] lutego 2004 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu. Stwierdził, że lekarz orzecznik orzekał o stanie zdrowia mając wgląd w całą dokumentację medyczną przedstawioną przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest ponadto związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.). W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że p. T. L. orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lutego 2003 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła zaświadczenie o stanie zdrowia wystawione w dniu [...] grudnia 2002 r., w którym lekarz [...] stwierdza, że stan zdrowia skarżącej czyni ją całkowicie niezdolną do pracy. W związku z podnoszonymi przez skarżącą zarzutami pogorszenia się stanu zdrowia i przedstawienia dokumentu potwierdzającego ten stan, zarówno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i akt sprawy nie wynika, aby w toku ponownego rozpoznawania sprawy zostało wyjaśnione, czy zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] grudnia 2002 r. było brane pod uwagę przez lekarza wydającego orzeczenie w dniu [...] lutego 2003 r. Nie jest także wiadome, czy przy wydaniu tego orzeczenia stan zdrowia skarżącej był konsultowany z lekarzem [...]. Podkreślić należy, że skarżąca do pisma procesowego z dnia 9 lutego 2004 r. dołączyła zaświadczenie o aktualnym stanie zdrowia, które nadal potwierdza jej całkowitą niezdolność do pracy. Należy więc uznać, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku nie wyjaśnił istotnej okoliczności faktycznej warunkującej przyznanie tego świadczenia, a mianowicie stanu zdrowia skarżącej. Przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (Dz. U. Nr 99, poz. 612) przewidują kontrolowanie orzeczeń lekarza orzecznika w ramach odwołań wnoszonych od decyzji organu rentowego, opartych na orzeczeniach o niezdolności do pracy (§ 11 ust. 3 pkt 2). Akta tej sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, że Prezes ZUS skorzystał ze swych kompetencji nadzorczych (art. 14 ust. 4 - 5 ustawy o emeryturach i rentach) dla zbadania prawidłowości orzeczenia z dnia [...] lutego 2003 r. ustalającego stopień niezdolności do pracy skarżącej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.