II SA 2875/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, Sędziowie Asesorzy Joanna Kube (spr.), WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Grzegorz Walczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2004 r. sprawy ze skargi U. S. - przedstawiciela ustawowego małoletniej M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Pani U. S. zwróciła się 15 stycznia 2003 r. do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej (rodzinnej) w trybie wyjątku dla dziecka po zmarłym ojcu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku p. U. S. występującej w imieniu małoletniej córki M. P. ur. [...] 01.90 r. po zmarłym w 1995 r. ojcu A. P.. Organ uzasadniając wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat 9 miesięcy i 25 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego tj. 42 lat. Zmarły ojciec miał w okresie aktywności zawodowej przerwę od 24 kwietnia 1990 r. do 22 marca 1992 r. W tym czasie tj. w latach 1990 -1991 pracował za granicą ([...]) i nie odprowadzał składek na ubezpieczenie w Polsce. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 10 października 1992 r. zaś zgon nastąpił [...] października 1995 r. Zdaniem organu, materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że ojciec dziecka nie spełnił warunków do świadczenia na skutek niezależnych od jego woli okoliczności. Wskazano, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. U. S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, i wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie uzależnia przyznania świadczenia od długości stażu ubezpieczeniowego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi i podkreślił, że w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla córki skarżącej oceniano długość stażu ubezpieczeniowego ojca dziecka pod kątem okoliczności, które mogły mieć wpływ na jego nieadekwatność do wieku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy podkreślić, że w myśl art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie obie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszają prawo. Zostały one bowiem wydane w oparciu o przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach dotyczący przyznania świadczenia w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS, mimo iż p. U. S. nie składała wniosku o przyznanie jej świadczenia w tym trybie. Ustawa o emeryturach i rentach nie przewiduje działania z urzędu. Stosownie do art. 116 § 1 tej ustawy postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jak wynika z treści wniosku skarżącej o przyznanie renty specjalnej (rodzinnej) z dnia 15 stycznia 2003 r. jego adresatem był Prezes Rady Ministrów - [...]. Wobec tego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie był uprawniony do jego rozpoznania w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Organ ten, stosownie do przepisu art. 231 k.p.a. był zobligowany do niezwłocznego przekazania tego wniosku właściwemu do jego załatwienia organowi tj. Prezesowi Rady Ministrów (art. 82 ustawy o emeryturach i rentach) i zawiadomienia o tym fakcie skarżącej. W myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ niewłaściwy nie jest prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron. Przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ zaś z urzędu musi przestrzegać swojej właściwości (por. Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego komentarz, Zakamycze 2000 s. 888-889). Wobec tego, że w przedmiotowej sprawie wymóg ten nie został zachowany i wszczęto postępowanie przed organem niewłaściwym, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.