II SA 2894/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant Aleksandra Luterek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. 2. stwierdza, iż zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r., na mocy której odmówił Z. T. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji odwołał się do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono szczególnych okoliczności, na skutek których Z. T. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres nieskładkowy przypada na dzień 19 czerwca 1996 r. i z akt sprawy nie wynika, w ocenie organu, aby po tej dacie wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, a zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, iż całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona dopiero od dnia [...] kwietnia 2002 r., tj. po upływie 5 lat, 9 miesięcy i 17 dni od wykazanego ostatniego okresu składkowego. Prezes ZUS wyjaśnił, że podnoszone we wniosku trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. T. wniosła o zmianę powyższej decyzji zarzucając, iż brak wymaganego okresu zatrudnienia był spowodowany niemożnością uzyskania pracy wskutek likwidacji zakładu pracy, w którym przepracowała 25 lat, do 1992 r. oraz redukcji etatów w firmach, w których pracę podejmowała. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania sprawy, z uwagi na siedzibę organu administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że zapadła ona z naruszeniem art. 7, 8 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku było według organu niespełnienie jednej z czterech przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), a mianowicie stwierdzenie, że powodem nienabycia przez nią uprawnień do renty ustawowej nie były okoliczności szczególne, spowodowane jej stanem zdrowia, który uczynił ją niezdolną do pracy dopiero od [...] kwietnia 2002 r. Organ nie rozważył natomiast twierdzeń Z. T. zawartych w skierowanych do niego wnioskach o przyznanie świadczenia i o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż przez cały okres pozostawania bez pracy była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. jako osoba bezrobotna i bez swojej winy nie mogła uzyskać zatrudnienia. Wyjaśnienie tej kwestii jest o tyle istotne, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, który w przypadku skarżącej jest stosunkowo długi - łącznie 23 lata 2 miesiące i 2 dni. Ważne są natomiast, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1, powody dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Dokonując wykładni tego przepisu w odniesieniu do przesłanek nienabycia uprawnień do renty ustawowej wskutek szczególnych okoliczności zwracał uwagę, że przez szczególne okoliczności należy rozumieć przyczyny niezależne od strony, niezawinione przez nią, tj. powstałe ze splotu obiektywnych okoliczności z subiektywnymi, ale nie wynikające ze złej woli osoby zainteresowanej i taką okolicznością może być stan bezrobocia osoby ubezpieczonej nawet przez kilka lat, jeśli wykazała ona należytą aktywność w poszukiwaniu pracy i z przyczyn od niej niezależnych - wieku i stanu zdrowia nie mogła znaleźć żadnego zatrudnienia. Niewątpliwie samo zgłoszenie, jako przyczyny, braku wystarczającego okresu zatrudnienia do nabycia uprawnień rentowych, stanu bezrobocia nie mogłoby być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, lecz ten stan bezrobocia powinien być oceniony w konkretnym stanie faktycznym i w całokształcie okoliczności towarzyszących stronie, a przede wszystkim wykazania aktywności w poszukiwaniu pracy, stanu zdrowia i wieku. W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił czy pozostawanie skarżącej po 19 czerwca 1996 r. bez zatrudnienia było uzasadnione szczególnymi okolicznościami - bezrobociem i niemożnością znalezienia przez nią pracy, czy jej ówczesny stan zdrowia nie pogłębiał tej niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej działalności związanej z ubezpieczeniem społecznym. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na podjęcie właściwej decyzji w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 ust. 1, lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.