II SA 2975/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia - WSA Magdalena Bosakirska, Sędziowie - Asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas, - Sędzia NSA del. Irena Wiszniewska-Białecka (spr.), , Protokolant - Arkadiusz Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2004 r. sprawy ze skargi P. w G. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 245 i art. 318 ust 3 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508), Izba Odwoławcza utrzymała w mocy decyzję Urzędu Patentowego z [...] marca 2000 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sposób otrzymywania solanki z rozcieńczonego roztworu soli", zgłoszony pod numerem P [...] przez P., G. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że zgłoszony projekt nie nadaje się do opatentowania z powodu oczywistości rozwiązania. Podkreślono, że znaną niedogodnością w procesie wytwarzania solanki jest zbyt wysokie stężenie jonów Ca2+ i SO42-, przekraczające iloczyn rozpuszczalności. Jest przy tym też oczywiste, że niedogodność tę można usunąć przez obniżenie stężenia tych jonów, co w zgłoszonym projekcie wykonywane jest przy pomocy znanych metod, bez ujawnienia w treści opisu i zastrzeżeniach parametrów technologicznych tych procesów. Podany jest jedynie empiryczny wzór matematyczny, określający stosunek stężeń soli w roztworze początkowym i końcowym, gwarantujący prawidłowy przebieg procesu. Wzory takie ustala się na podstawie przeprowadzenia szeregu pomiarów, jest to rutynowa czynność inżynierska, niewymagająca inwencji twórczej. W zgłoszonym projekcie, w ujawnionym zakresie, nie wskazano ani zastosowania nowych środków technicznych, ani nieoczekiwanych efektów. Rozwiązania sprowadzające się jedynie do wykonania rutynowych czynności inżynierskich nie stanowią wynalazku, są rozwiązaniami oczywistymi dla fachowca. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. podniosła, że wnosząc odwołanie od decyzji odmawiającej udzielenia patentu do Komisji Odwoławczej przy UP RP sądziła, że na rozprawie odwoławczej będzie mogła dodatkowo wysunąć argumenty dotyczące nieoczywistości. Wobec wejścia w życie ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej odwołanie rozpatrzone zostało w Izbie Odwoławczej bez udziału P. jako strony. W ten sposób P. pozbawiona została możliwości obrony swojego stanowiska. Sposób przeprowadzenia postępowania odwoławczego miał istotny wpływ na wynik sprawy. P. podkreśliła, że w zgłoszonym wynalazku zaproponowano sposób otrzymywania solanki z rozcieńczonych roztworów soli, którego rozwiązania nie są oczywiste dla fachowca i nie stanowią rutynowej czynności inżynierskiej. Proponowane rozwiązania mogą być stosowane do zatężania np. zasolonych wód kopalnianych o całkowitym zasoleniu 1-100 g/dm3 lub wód morskich i oceanicznych, których zasolenie wynosi 30-48 g/dm3. Głównym składnikiem tych wód jest z reguły chlorek sodu (NaCl), a zawierają one również m.in. jony wapnia (Ca2+) i siarczan(VI) (SO42-), przy czym stężenie poszczególnych składników jest bardzo zróżnicowane, w zależności od pochodzenia wody zasolonej. W wymienionych roztworach zasolonych wartości stężeń Ca2+ i SO42- są poniżej iloczynu rozpuszczalności siarczanu wapnia (CaSO4). Przekroczenie wartości iloczynu rozpuszczalności CaSO4 może wystąpić dopiero w trakcie zatężania roztworu soli. Ponadto, CaSO4 charakteryzuje się tym, że wartość jego iloczynu rozpuszczalności zmniejsza się z temperaturą i nie jest proporcjonalna do całkowitego stężenia soli, jak to ma miejsce w przypadku prawie wszystkich związków nieorganicznych, a jego krystalizacja cechuje się bardzo długim czasem indukcji. Ze względu na zróżnicowanie stężeń roztworów, mogących być źródłem stężonych solanek, jak i skomplikowane zależności rozpuszczalności siarczanu wapnia od zasolenia roztworu i temperatury, nie jest możliwe podanie w zastrzeżeniu Sygn. akt 6 IISA 2975/02 patentowym parametrów technologicznych, których należy przestrzegać w celu uniknięcia krystalizacji CaSO4. Parametry te należałoby określać dla każdego składu roztworu zasolonego i planowanego końcowego stężenia solanki. Zdaniem P. autor wynalazku wykazał inwencję twórczą, proponując wzór matematyczny, nie empiryczny. Wzór ten wiąże wartość iloczynu rozpuszczalności CaSO4 w solance o stężeniu 300 g/dm3 i temp 100°C (z uwzględnieniem możliwości tworzenia roztworów przesyconych; jest to wyraz 3-10-3 we wzorze) z krotnością zatężania solanki, jaka ma być uzyskana w konkretnym przypadku (wyraz [C1/C2]2 we wzorze). Wzór umożliwia obliczenie, do jakich wartości należy zmniejszyć stężenie Ca2+ lub SO42- za pomocą proponowanych środków technicznych, aby uniknąć krystalizacji CaSO4 w planowanym zakresie zatężania roztworu, tzn. od C1 do C2. Pożądane stężenie końcowe solanki może być bowiem różne w zależności od jej zastosowania, np. 160-180 g/dm3, jeśli ma być wykorzystana do produkcji chloru metodą diafragmową, lub ok. 300 g/dm3 , jeśli ma być z niej produkowana soda metodą Solvaya lub sól warzona. Nieoczekiwanym efektem jest uniknięcie ryzyka krystalizacji CaSO4, w trakcie zatężania roztworu zasolonego, bez konieczności przeprowadzania badań bądź co najmniej skomplikowanych obliczeń w celu ustalenia, w jaki sposób przygotować roztwór zasolony przed jego zatężaniem. Ma to szczególne znaczenie w przypadku obserwowanej często zmienności składu surowca (roztworu zasolonego) w czasie eksploatacji instalacji produkcyjnej. Co się tyczy nowych środków technicznych, to nie budzi wątpliwości, że proponowane zastosowanie nanofiltracji do zmniejszenia stężenia Ca2+ lub SO4 2- w stosunku do NaCl (drugie zastrzeżenie niezależne), nie było nigdy wcześniej sugerowane w literaturze światowej. Autor wynalazku opisał tę możliwość w czasopiśmie "Desalination" w 1996 r., a dopiero od 1997 r. zaczęły się pojawiać artykuły innych autorów na ten temat. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Urząd zakwestionował przede wszystkim zarzut dotyczący pozbawienia możliwości obrony. Stanowisko P. zostało przedstawione w piśmie z 2 maja 2000 r. do Komisji Odwoławczej przy uzasadnieniu odwołania. Ponadto istniała możliwość dosłania do Urzędu Patentowego dodatkowych wyjaśnień do czasu rozpatrzenia sprawy przez Izbę Odwoławczą. Izba Odwoławcza przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w dniu [...] sierpnia 2002 r. zapoznała się ze wszystkimi materiałami zawartymi w aktach sprawy, w tym także ze stanowiskiem przedstawionym w uzasadnieniu odwołania od decyzji. Dodatkowe wyjaśnienia podane w uzasadnieniu skargi nie podważają zarzutu oczywistości zgłoszonego rozwiązania. Nieprawdą jest, że rozwiązanie polega na odkryciu nowych właściwości siarczanu wapnia. Siarczan wapnia i chlorek sodu, stanowiące główne składniki solanki obrabianej sposobem, jak wg projektu, są związkami, których właściwości chemiczne i fizyczne są od dawna znane. Znane jest ich zachowanie w roztworach, w tym także w zależności od temperatury i wzajemnego udziału w mieszaninie w roztworze. Dla potrzeb przemysłu opracowane zostały tabele i wykresy zawierające krzywe rozpuszczalności zarówno poszczególnych soli, jak i ich kombinacji w różnych mieszaninach. Dobór krytycznych wartości stężenia określonej soli w solance gwarantującej, że nie będzie krystalizować podczas zatężania nie stanowi problemu dla fachowca - ustala się je na podstawie tych tabel, wykresów lub opracowanych na ich podstawie wzorów matematycznych, jak uczynił to zgłaszający w projekcie. Urząd podniósł, że informacja zawarta w uzasadnieniu skargi o zastosowaniu nowych środków technicznych jest sprzeczna z treścią wyjaśnień zgłaszającego nadesłanych do Urzędu Patentowego RP przy piśmie z 28 stycznia 2000 r., w którym (s. 1, ostatni akapit) stwierdza się, że "zastosowane techniki są ogólnie znane, jednakże istotą wynalazku jest dobranie parametrów tak, aby był spełniony warunek określony wzorem". Sygn. akt 6 IISA 2975/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga wniesiona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Urzędu Patentowego. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 13 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 (p.p.s.a.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec tego, ze sprawa dotyczy skargi na działalność Urzędu Patentowego, którego siedziba znajduje się w Warszawie, sprawa rozpatrywana jest przez WSA w Warszawie, a postępowanie toczy się na podstawie p.p.s.a. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc jej zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję w zakresie wskazanym tymi przepisami, Sąd uznał, ze skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117, ze zm.) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej wynalazku w tej sprawie są zatem przepisy ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 oraz z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 121, poz. 770). Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Do istoty wynalazku podlegającego opatentowaniu należy zatem m. in. jego nieoczywistość. Wynalazek cechujący się nieoczywistością to takie nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Przyjmuje się, że przy badaniu nieoczywistości przedmiotem porównania jest nowe rozwiązanie i stan techniki, tzn. ogół pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad swoim rozwiązaniem; projekt wynalazczy nie nadaje się do opatentowania, jeśli jego istotne elementy wynikają w sposób oczywisty z jednego lub mozaiki konkretnych rozwiązań technicznych wchodzących w zakres techniki (por. S. Sołtysiński (w:) System prawa własności intelektualnej, t. III Prawo wynalazcze, red. J. Szwaja, A. Szajkowski, Wrocław 1990, s. 36-37). Za negatywną poszlakę nieoczywistości rozwiązania nie jest przy tym uznawana okoliczność, że twórca wykorzystuje znane prawa i zależności. Do pozytywnych poszlak nieoczywistości rozwiązania zalicza się m.in. rozwiązanie zagadnienia od dawna bezskutecznie poszukiwanego przez fachowców, zaspokojenie potrzeby od dawna czekającej na realizację (tamże, s. 38-39). W rozpatrywanej sprawie zgłoszony do opatentowania wynalazek na sposób otrzymywania solanki z rozcieńczonych roztworów soli uznany został przez Urząd Patentowy za niespełniający przesłanki nieoczywistości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Urząd Sygn. akt 6 IISA 2975/02 ograniczy! się do wskazania, ze stanowiący przedmiot zgłoszonego wynalazku sposób usuwania wysokiego stężania jonów wapnia i siarczanu jest sposobem znanym. Takie uzasadnienie decyzji, ograniczające się do wyrażenia jedynie przekonania Urzędu Patentowego, nie jest wystarczające. Sąd zwraca uwagę, ze odmawiając udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek ze względu na brak nieoczywistości, Urząd Patentowy nie może poprzestać jedynie na wskazaniu na swoje własne przekonanie. Potrzebne jest powołanie się na odpowiednie dowody – wyniki przeprowadzonego porównania zgłoszonego rozwiązania i stanu techniki - oraz przytoczenie przekonującej argumentacji. W orzecznictwie podkreślono ponadto, że wobec tego, iż badanie przesłanki nieoczywistości wynalazku wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych, w określonych okolicznościach może być nawet niekiedy potrzebna – stosownie do art. 84 § 1 k.p.a – opinia biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki (wyrok WSA z 1 marca 2004 r., sygn. akt 6 IISA 2631/02). Zdaniem Sądu do wyjaśnienia sprawy mogło w tym przypadku przyczynić się w istotny sposób także przeprowadzenie rozprawy. Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego w tym zakresie, brak przekonującego uzasadnienia stanowiska Urzędu Patentowego i oparcie się jedynie na własnym przekonaniu o niespełnieniu przesłanki nieoczywistości, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. / powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta w związku z nieprawomocnym rozstrzygnięciem Sądu może być wykonana (art. 152 p.p.s.a.).