II SA 2978/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, A. WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Krzysztof Dytczak, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2004 r. sprawy ze skargi T. K. - przedstawicielki ustawowej małoletniego R. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. T. K. zwróciła się w dniu 7 kwietnia 2003 r. do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej wyjątkowej dla syna R. R. (ur. [...].08.1996 r.) po zmarłym w dniu [...].10.2002 r. ojcu dziecka Z. R. (ur. [...].11.1964 r.). Podała, że ZUS Inspektorat w G. odmówił przyznania renty rodzinnej dla syna, ponieważ ojciec dziecka w ostatnim czasie nie był ubezpieczony, gdyż jego stan zdrowia nie pozwalał na prowadzenie własnej działalności. Do innej pracy nikt go nie chciał przyjąć, gdyż często występowały u niego ataki [...] z powodu choroby ([...]), zaburzenia [...] całego organizmu a w szczególności [...], stan zdrowia w szybkim tempie się pogarszał. Wskazała na trudną sytuację materialną, brak pracy i zasiłku dla bezrobotnych oraz konieczność korzystania z pomocy materialnej rodziców, z którymi zamieszkuje (ojciec rencista, matka bez dochodów). Oprócz syna R. posiada córkę z pierwszego małżeństwa, na którą otrzymuje alimenty w kwocie 180 zł, na syna otrzymuje alimenty w kwocie 150 zł (syn cierpi na [...]). Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu odwołał się do treści art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wskazał, że renta rodzinna przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, po której renta ma być przyznana, posiadała odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Z akt rentowych wynika, że zmarły w wieku 38 lat ojciec dziecka miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 8 lat, 5 miesięcy i 7 dni, który jest zbyt krótki w stosunku do wieku, bowiem renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na to ubezpieczenie. Stwierdził, że w zatrudnieniu zmarłego nastąpiły przerwy w latach 1986-1992 oraz 11.2000-10.2002 r. Brak zatem wystąpienia zbiegu szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie warunków ustawowych do renty a przerwy nie były spowodowane orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy, sama zaś trudna sytuacja materialna nie mogła stanowić podstawy do przyznania świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. K. zarzuciła Prezesowi ZUS, że w uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż okres ubezpieczenia zmarłego jest zbyt krótki do wieku, gdy tymczasem powinien badać, czy okres ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem wyniósł 5 lat. Podała, że nie jest w stanie odnieść się do przerwy w zatrudnieniu w latach 1986-1992, gdyż nie znała wtedy zmarłego. Prawdopodobnie pracował w gospodarstwie rodziców. Natomiast przerwa od 2000 r. była spowodowana złym stanem zdrowia ojca dziecka, nie był w stanie prowadzić własnej działalności i był na utrzymaniu rodziny. Ponownie zwróciła uwagę na brak środków utrzymania. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Prezes ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2003 r. W uzasadnieniu wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS powinny być spełnione łącznie a renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w ww. przepisie odnosi się do osoby zmarłej. Ponownie wskazał na przerwy w zatrudnieniu w latach 1986-92 i 11.2000-10.2002 stwierdzając, że we wskazanych okresach ojciec dziecka był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby a zatem nie istniały przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia celem nabycia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Powołując się na krótki okres ubezpieczenia zmarłego wyjaśnił, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek. Odnosząc się do sytuacji materialnej stwierdził, że świadczenie z art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. K. ponownie przytoczyła argumentację użytą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazała, że zmarły zawiesił w 1998 r. działalność gospodarczą, którą prowadził kilka lat, z powodu złego stanu zdrowia. Z uwagi na silną [...] miał przeciwwskazania do zatrudnienia a podczas badań okresowych nie otrzymał zezwolenia na dalszą pracę jako [...], gdyż często zapadał w [...] z powodu silnych i nagłych [...] organizmu. Nie wyrejestrował działalności mając nadzieję na poprawę stanu zdrowia, z tego powodu nie mógł się zarejestrować w RUP i pobierać zasiłku. W okresie przerwy w zatrudnieniu starał się o rentę inwalidzką w ZUS w G., lecz na komisji lekarskiej otrzymał decyzję odmowną. Leczył się przez wiele lat na [...] w Poradni [...] w G. oraz Przychodni Rejonowej w R. i tam są dokumenty świadczące o jego stanie zdrowia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutów w niej podnoszonych stwierdził, że ojciec dziecka nie spełnił przesłanek do świadczenia ustawowego, gdyż miał udokumentowany w ostatnim 10-leciu 4 lata 10 m-cy ubezpieczenia, a zgon nastąpił po upływie 18 m-cy od ostatniego okresu ubezpieczenia. Wskazał, że brak jest przesłanki szczególnych okoliczności do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie wykazano, że nie wypracował on okresu do świadczenia ustawowego wskutek niemożliwych do przezwyciężenia, niezależnych od niego, przyczyn. Takimi okolicznościami nie są w opinii Prezesa ZUS, ani fakt pracy w gospodarstwie rodziców, ani samo staranie się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, gdzie w dodatku nie stwierdzono, chociażby częściowej, niezdolności do pracy. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie może być podstawą do przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), który jest regulacją szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia, o których mowa w tym przepisie są wyjątkowe także dlatego, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy) oraz nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty pozostawiając Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ich przyznanie w drodze decyzji uznaniowej. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza bynajmniej pozostawienia Prezesowi ZUS pełnej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Granice uznania administracyjnego wyznacza już bowiem art. 83 ust. 1 ustawy, który formułuje trzy przesłanki warunkujące przyznanie. W szczególności Sąd stwierdził, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił mającego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia stażu ubezpieczeniowego zmarłego, czym naruszył art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 kpa. Z akt rentowych wynika bowiem, że oparł swoje rozstrzygnięcie na dokumencie, który dotyczy wnioskodawczyni T. K. a nie osoby zmarłej. Chodzi mianowicie o wydruk komputerowy Oddziału ZUS w L., który zawiera zapis: "rentier - dane o okresach zatrudniania, nazwisko i imię: K. T., data świadczenia 1968-03-[...]". W tym stanie rzeczy, ocena przez Sąd zaskarżonej decyzji pod kątem przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest niemożliwa z uwagi na brak w aktach rentowych dokumentów wskazujących na staż ubezpieczeniowy zmarłego. Stąd zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 7, art. 9 i 77 § 1 kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.