II SA 3180/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, , Sędziowie asesorzy WSA Joanna Kube (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2004 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił p. B. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że p. B. S. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 1999 r. został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy co oznacza, że nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 wyżej powołanej ustawy, a to wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. B. S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o wydanie orzeczenia o przyznanie renty w drodze wyjątku. Następnie skarżący skierował do Sądu kolejne pisma procesowe, do których załączył fotokopie dokumentów medycznych kwestionując twierdzenie organu, że jest osobą tylko częściowo niezdolną do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy zatem wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) świadczenie może być przyznane tylko ubezpieczonemu albo członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego (łącznego) spełnienia wszystkich przesłanek. Niespełnienie choćby jednego z powyższych warunków skutkuje odmową przyznania takiego świadczenia bez względu na pozostałe. W niniejszej sprawie organ poprzestał na ocenie jedynie przesłanki braku całkowitej niezdolności do pracy z powodu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 1999 r. uznającego skarżącego za trwale, częściowo niezdolnego do pracy. Zdaniem Sądu, Prezes ZUS rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia 15 kwietnia 2003 r. naruszył przepisy postępowania administracyjnego, opierając się na nieaktualnym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Wykazane naruszenie, nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia legalności, wnikliwie zbadał zgromadzoną w sprawie dokumentację w zakresie wszystkich przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach i uznał, że skarżący nie spełnia także drugiego z wymienionych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie wykazał on bowiem szczególnych okoliczności, z powodu których nie spełnił wymagań uprawniających do renty lub emerytury. Jak wynika z dokumentacji sprawy skarżący urodzony w 1945 r. posiada staż pracy wynoszący 16 lat, 8 miesięcy i 4 dni. Według wydruku ZUS - Oddział w S., ostatni okres ubezpieczenia przypada na dzień 15 sierpnia 1988 r. Od listopada 1994 r. p. B. S. przebywa w zakładzie karnym. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Niewątpliwie od 16 sierpnia 1988 r. do [...] grudnia 1999 r. (tj. daty orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy) przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącego nie był jego stan zdrowia, bowiem częściowa niezdolność do pracy stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS, wprawdzie świadcząca o znacznym stopniu utraty zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, jednak zatrudnienia - choć ograniczonego względami orzeczonego uszczerbku na zdrowiu - nie wykluczała. Również fakt przebywania w zakładzie karnym nie może być uznany za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych, skoro nie jest to okoliczność niezależna, lecz wynikająca ze świadomego naruszania prawa (por. wyrok z 30 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 899/01, LEX nr 54537). Mając na względzie że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, orzekł jak w sentencji.