II SA 3404/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia (spraw.) Sędziowie : Sędzia Olga Żurawska- Matusiak WSA Protokolant: apl. prok. Maciej Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2004 r. sprawy ze skargi P.D. na z dnia [...] sierpnia 2003r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Pan P.D. w dniu [...] października 2002 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wpisanie go na listę adwokatów tej Izby na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r.Nr 123, poz. 1058 ze zm.). Wskazywał m.in. na swoje 36 letnie doświadczenie prokuratorskie jako oficera wojskowego wymiaru sprawiedliwości, do 1990r. w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej, do 1997r. jako Prokuratora Marynarki Wojennej w G. i do 2002r. tj. do przeniesienia w stan spoczynku prokuratora w Oddziale Kontroli Przestrzegania Prawa Naczelnej Prokuratury Wojskowej. Wraz z wnioskiem o wpis i bardzo dobrą "opinią specjalną żołnierza" złożył dwie opinie polecające i trzy rekomendacje przedstawiające go jako bardzo dobrego prawnika i człowieka nieskazitelnego charakteru. W terminie do składania zastrzeżeń co do osoby ubiegającego się o wpis do ORA w W. wpłynęła informacja jednego z adwokatów, iż pan P.D. jako prokurator w 1984r. przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego zgłaszał "skuteczne żądanie orzeczenia kary śmierci" w sprawie płk R.K., pozostawiając ocenę tego faktu organowi samorządu. Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] lutego 2003 r. nie uwzględniła wniosku pana P.D. o wpis uznając, iż istnieje uzasadniona wątpliwość co do nieskazitelności jego charakteru a także, iż nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Pochlebne opinie o kandydacie i rekomendacje nie niweczą faktu, że jako oskarżyciel przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego domagał się najwyższej kary - kary śmierci w procesie przeciwko pułkownikowi R.K. i wyrok taki zapadł w dniu [...] maja 1984r. Takie stanowisko, zważywszy na czasy w których było prezentowane pozbawiają kandydata na adwokata cech prawości i uczciwości. W odwołaniu złożonym do Naczelnej Rady Adwokackiej Pan P.D. domagał się uchylenia uchwały i wpisania go na listę adwokatów z wyznaczeniem siedziby w W.. Załączył kopie wywiadów na temat płk K., w których A.B. i K.M. ocenili działalność tego oficera jako szpiegowską. Nie godził się z argumentami zaskarżonej uchwały podkreślając, iż wymóg posiadania nieskazitelnego charakteru przez kandydata na adwokata zawiera ustawa o adwokaturze jak i ustawa o prokuraturze. Gdyby nie był prawym i uczciwym nie mógłby przez 36 lat wykonywać zawodu prokuratora i w czasie tej pracy - również w III Rzeczypospolitej awansował na kolejne wyższe stanowiska. Nadto został pozytywnie zweryfikowany przez Komisję Weryfikacyjną III Rzeczypospolitej. Nie zgodził się na ocenę pozbawiającą go cech prawości i uczciwości przez fakt oskarżania R.K., bowiem swoim zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania każdego zawodu prawniczego, w tym także zawodu adwokata. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] czerwca 2003 r. pozostawiło bez uwzględnienia odwołanie zainteresowanego, uznając za trafne stanowisko Okręgowej Rady Adwokackiej w W.. W uzasadnieniu także dokonało oceny, iż żądanie wymierzenia kary śmierci w procesie przeciwko pułkownikowi R.K. przez pana P.D. jako oskarżyciela publicznego pozbawiło go cech prawości i uczciwości składających się na pojęcie nieskazitelnego charakteru, wymaganego od kandydata do adwokatury. Zarzutu tego nie mogą zrównoważyć korzystne dla zainteresowanego opinie i rekomendacje niektórych członków środowiska adwokackiego i prokuratury. W odwołaniu złożonym do Ministra Sprawiedliwości Pana P.D. zarzucił rażącą obrazę przepisu art. 65 ustawy o adwokaturze, domagał się uchylenia zaskarżonych uchwał i wpisania go na listę adwokatów. Podnosząc dotychczasowe argumenty wskazywał, że warunek posiadania "nieskazitelnego charakteru" stawiany jest kandydatom do różnych zawodów prawniczych, w tym także do zawodu prokuratora i w odniesieniu do wszystkich zawodów rozumiany jest tak samo. Nie godził się z tym, że Rada pozbawiła go cech prawości, szlachetności i uczciwości w sytuacji, gdy zgodnie z prawem, przekonaniem i honorem oficera wnioskował jako oskarżyciel o wymierzenie kary śmierci w stosunku do winnego zbrodni zdrady Ojczyzny. Wskazywał, że skoro uzyskał on pozytywną opinię Ministra Sprawiedliwości A.B. przy powołaniu go w dniu [...] lipca 1990 r. na stanowisko prokuratora Marynarki Wojennej, a także przy otrzymaniu awansu od Ministra L.K. w 1997 r. na stanowisko prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, to spełnia warunek posiadania nieskazitelnego charakteru. Odmienna ocena dokonana przez organy samorządu adwokackiego jest dla niego krzywdząca, a ponadto Rada wykazała daleko idący lekceważący stosunek do przeciwnych ocen podjętych przez kolejnych Ministrów Sprawiedliwości. W państwie praworządnym pojęcie prawości i uczciwości powinno być jednoznaczne zarówno dla Ministra Sprawiedliwości jak i Rady Adwokackiej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił odwołania Pana P.D.. W uzasadnieniu wskazał, że skoro art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że na listę adwokatów/ może być wpisana osoba, która jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, to oznacza, że wpis na listę ma charakter fakultatywny, zaś uchwały podejmowane na podstawie tego przepisu należą do sfery uznania administracyjnego. Powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 19 października 2001 r. sygn. akt II S.A. 2178/00, iż użycie w tym przepisie sformułowania "może być wpisany" oznacza, że organy samorządu adwokackiego, są uprawnione, a nawet zobowiązane do dokonania w ramach uznania administracyjnego samodzielnej oceny, niezależnie od opinii przyjętej przez prokuraturę, czy kandydat do zawodu adwokata spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie niejednokrotnie stwierdził, że nieskazitelność charakteru to szlachetność, prawość, uczciwość, czyli cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno-moralnej. W szczególności dał wyraz temu poglądowi w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 maja 1997 r. w sprawie II S.A. 1148/96. Wbrew twierdzeniom strony Minister uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania stanowiska przyjętego przez organy adwokatury, iż dla oceny nieskazitelności charakteru kandydata najważniejszą przesłankę stanowi jego postawa jako oskarżyciela publicznego w procesie przeciwko pułkownikowi R.K.. Pozytywna weryfikacja pana P.D. dokonana później przez prokuraturę, a także korzystne dla niego opinie i rekomendacje nie są wprawdzie bez znaczenia, jednak nie zacierają przesłanki podstawowej tj. zachowania i postaw) w czasie procesu pułkownika R.K.. Dokonana przez organy samorządu adwokackiego ocena pana P.D. w zakresie nieskazitelności jego charakteru i rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, choć odmienna od stanowiska przyjętego przez prokuraturę, nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów i nie narusza przepisów prawa, ani zasad prawidłowego wnioskowania i logicznego rozumowania. W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Pan P.D. zarzucił naruszenie art. 65 ustawy o adwokaturze, przez jego błędną wykładnię w zaskarżonych decyzjach, obrazę art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania niezbędnych ustaleń zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego domagał się uchylenia zaskarżonych uchwał i zasądzenia kosztów. Podnosił dotychczasowe argumenty wskazywane w odwołaniach. Wskazał, że w/w wykładnia tego przepisu stanowiącego o wymogu nieskazitelność charakteru stanowi o takich cechach charakteru jak szlachetność, uczciwość i prawość, które to przesłanki wskazywały organy samorządu adwokackiego. Jednocześnie identyczny wymóg obowiązuje w przypadku kandydata na prokuratora czy sędziego. Twierdził, ze przyjęto wyłącznie kryteria polityczne, a nie merytoryczne i dokonano oceny na podstawie nieprawdziwego oświadczenia adwokata. Skarżący przyznał, że ustawa Prawo o adwokaturze pozostawia tym organom ocenę co do spełnienia przez kandydata przesłanek z art. 65, ale dokonując negatywnej oceny jego postawy w procesie R.K. nie określono na czym ona polegała - oprócz tego, że złożył wniosek o wymierzenie kary zgodnej z prawem. Swoje obowiązki prokuratora na przestrzeni lat pracy wykonywał z największą starannością i dociekliwością, także w procesie R.K.. W przeciwieństwie do jego obrońcy tego oskarżonego, który nawet nie zaskarżył wyroku skazującego. Natomiast nieprawdziwe są twierdzenia, że bardzo aktywnie poparł wniosek o wymierzenie w stosunku do oskarżonego najwyższej kary - kary śmierci, ponieważ autor tego twierdzenia nie był obrońcą R.K., nie uczestniczył w procesie i nie może wiedzieć jak on przebiegał. Organy samorządu jak i Minister Sprawiedliwości nie zadały sobie trudu, by ustalić, czy gwarancje procesowe w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem przeciwko R.K. były przestrzegane. Ocena Ministra przekracza zdaniem skarżącego granice uznania administracyjnego. Zaniechano rzetelnego ustalenia konkretnych zdarzeń i zachowań, nie dokonano analizy sprawy, nie ustalano, czy miały miejsce zdarzenia świadczące o sprzeniewierzeniu się wartościom, a w konsekwencji naruszenie art. 7 k.p.a. miało oczywisty wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie dostrzeżono w zaskarżonych decyzjach na czym polegała służba prokuratorska: bezwzględnym przestrzeganiu prawa, aktywności w jego stosowaniu, pryncypialności w dochodzeniu do prawdy obiektywnej. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Podkreślił w ślad za stanowiskiem NSA w sprawie 1480/02 w wyroku z dnia 3 czerwca 2003r., że art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze jest normą zawierającą kryteria ocenne wprowadzone w celu dopuszczania do zawodu jedynie osób dających gwarancje prawidłowego świadczenia usług prawnych. Zawód adwokata wymaga wyeliminowania sytuacji stwarzających jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności czy braku niezależności przy świadczeniu porad i pomocy prawnej. Z tego względu Minister Sprawiedliwości zaaprobował stanowisko organów samorządu adwokackiego, że wątpliwości stwarza postawa Skarżącego jako oskarżyciela w w/w procesie. Podzielił pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 19 października 2001r. w sprawie II SA 2178/00 stanowiący, iż organy samorządu adwokackiego i działający w ramach nadzoru administracyjnego Minister Sprawiedliwości są uprawnieni do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy , czy ubiegający się o wpis kandydat na adwokata spełnia wszystkie przesłanki art. 65 pkt 1 ustawy prawo o adwokaturze. Ocena postawy Skarżącego dokonana przez organy samorządu adwokackiego do dokonania samodzielnej oceny odnośnie spełnianie przesłanek z art. 65 pkt. 1 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U.02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U.02.153.1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie zaś według kryteriów słusznościowych. Wymaga przy tym podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co znajduje wyraz w art. 134 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 65 pkt 1 ustawy prawo o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze określa ustawowe kompetencje organów samorządu adwokackiego, a wśród nich wyłączne prawo do decydowania o wpisie adwokatów i aplikantów oraz do wyznaczania im siedziby wykonywania zawodu. Uprawnienie to wynika z art. 4a ust. 2 i art. 68 ustawy Prawo o adwokaturze. Decydując zatem o wpisie na listę adwokatów bądź jego odmowie –wszak wpis ten ma charakter fakultatywny - okręgowa rada adwokacka po przeprowadzeniu postępowania dowodowego jest uprawniona do samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wynikających z przepisu art. 65 p.o.a., a w szczególności przesłanki o charakterze uznaniowym, tj. posiadania przez skarżącego nieskazitelnego charakteru i czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2001.04.05 sygn. II SA 725/00 (LEX nr 53476) "na rękojmię w rozumieniu art. 65 p.o.a. składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata." Wbrew twierdzeniu Skarżącego, Okręgowa Rada Adwokacka w W. oceniła materiał dowodowy: zarówno pochlebne opinie o kandydacie i przedłożone rekomendacje, jak i informację innego adwokata złożoną z kopią wyroku z dnia [...] maja 1984r. w sprawie [...] jaki zapadł w procesie R. K.. Oceniając kandydata na adwokata uznała, że tenże kandydat, zważywszy na czasy w których taką postawę zaprezentował, domagając się dla oskarżonego - jako prokurator - najwyższej kary, kary śmierci, uznała jego postawę moralno-etyczną jako negatywną. W ramach uznania administracyjnego samorząd adwokacki dokonał takiej oceny mimo pozytywnej weryfikacji dokonanej przez prokuraturę, korzystnych dla kandydata opinii i rekomendacji uznając, że nie są wprawdzie bez znaczenia, jednak nie zacierają przesłanki podstawowej tj. zachowania i postawy w czasie procesu pułkownika K.. Podkreślić należy, że ocena ta nie została dokonana w kategorii postawy Skarżącego jako prokuratora i oficera, żądającego za zbrodnię zdrady Ojczyzny najwyższego wymiaru kary przewidzianego w obowiązujących wówczas przepisach prawa karnego, ale wyłącznie w kategoriach moralno-etycznych poprzez uznanie, że takie stanowisko pozbawia kandydata na adwokata cech prawości i uczciwości. Dlatego też, wbrew zarzutom Skarżącego, organy samorządu adwokackiego nie miały potrzeby badania, czy gwarancje procesowe w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem przeciwko R. K. były przestrzegane, analizowania sprawy karnej, czy też dokonanego przez niego czynu. Zarzut dotyczył wyłącznie oceny moralno-etycznej żądania wymiaru kary pozbawiającej życia człowieka - spośród ówczesnego spektrum kar przewidzianych w kodeksie karnym, przy czym następstwem tego żądania było wymierzenie przez sąd kary śmierci. Podnieść należy, iż ocenę kandydata na adwokata dokonaną w ramach uznania administracyjnego przez uprawniony organ samorządu adwokackiego Sąd mógłby podważyć jedynie w przypadku jej całkowitej dowolności i sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym lub też gdyby oparta była na gołosłownych twierdzeniach, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nie można zgodzić się z poglądem Skarżącego, iż Rada wykazała daleko idący lekceważący stosunek do przeciwnych ocen podjętych przez kolejnych Ministrów Sprawiedliwości, bowiem ocena na jaką się powołuje dokonywana jest w ramach służby prokuratorskiej polegającej - jak sam twierdzi - na bezwzględnym przestrzeganiem prawa, aktywności w jego stosowaniu, pryncypialności w dochodzeniu do prawdy obiektywnej. Gdyby podzielić pogląd Skarżącego, że ocena prawości i uczciwości w kategoriach moralno-etycznych powinna być jednoznaczna zarówno dla Ministra Sprawiedliwości jak i Rady Adwokackiej, należałoby odmówić organowi samorządu adwokackiego prawa do korzystania z jego ustawowych uprawnień: swobodnej oceny przymiotów kandydata w cechy wartościujące jego osobę - nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie dostrzegł w ocenie organów samorządu zawartej w zaskarżonych decyzjach cech dowolności, ani naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U.02.,Nr 153, poz.1270).