II SA 3509/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesorzy WSA Joanna Kube, Janusz Walawski, Protokolant Krzysztof Dytczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2004 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...]czerwca 2003 r. 2003 r. Nr [...], po rozpoznaniu wniosku G.S. z dnia 22 kwietnia 2003 r., powołując się na art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa powyżej, muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tegoż świadczenia. Ponadto podał, że wnioskodawczyni na przestrzeni 51 lat życia miała łącznie udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 21 lat i 4 dni. Przy ustalaniu uprawnień do emerytury lub renty okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nie przekraczającym wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. W okresach składkowych wystąpiły kilkuletnie przerwy w zatrudnieniu, które w ocenie organu nie były spowodowane szczególnymi okolicznościami stanowiącymi przeszkodę uniemożliwiającą spełnienie ustawowych warunków do renty. Lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia[...] maja 2003 r. uznał wnioskodawczynię za całkowicie niezdolną do pracy od czerwca 2002 r. okresowo do maja 2005 r. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]sierpnia 2003 r. Nr [...]o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podała, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były złym stanem zdrowia (choroba nowotworowa) oraz sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi. Stwierdziła również, że nie posiada środków na utrzymanie i leczenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...]utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2003 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumenty podane w pierwszej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego G. S. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]sierpnia 2003 r., powołując się na argumenty przytaczane już we wniosku i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto dodała, że jej mąż wielokrotnie odbywał karę pozbawienia wolności za fizyczne i moralne znęcanie się nad rodziną i w tym czasie bardzo trudno jej było znaleźć pracę. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sadu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 k.p.a. był zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe. Skarżąca w wieku 51 lat miała udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 21 lat i 4 dni. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że ten okres jest nieadekwatny do wieku skarżącej i powinien być on dłuższy. Ponadto podał, że kilkuletnie przerwy w zatrudnieniu spowodowały, że skarżąca nie mogła otrzymać renty na zasadach ogólnych. Trudno zgodzić się z tym stwierdzeniami, gdyż art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw jakie zaistniały między ustaniem zatrudnienia a powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. W świetle tego przepisu ważne są natomiast w szczególności powody, dla których wnioskująca o przyznanie świadczenia nie mogła spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania renty w zwykłym trybie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od czerwca 2002 r. okresowo do maja 2005 r. Lekarz orzecznik uznał, że ostatni pobyt skarżącej w szpitalu (czerwiec 2002 r.) jest datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że skarżąca cierpi na liczne dolegliwości związane z rozpoznaną chorobą nowotworową [...]. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca wielokrotnie informowała, ze jej kłopoty ze zdrowiem miały swój początek już w 1995 r. tzn. od przebytej operacji ginekologicznej z powodu nietrzymania moczu. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących ustaleniach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie odniósł się do podnoszonych przez nią argumentów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności dokumentacja lekarska powinna zostać poddana ponownej wnikliwej analizie, gdyż może mieć to kluczowe znaczenie dla określenia ewentualnego innego terminu powstania całkowitej niezdolności do pracy. Tylko wówczas będzie można stwierdzić czy przesłanka niespełnienia warunków dających prawo do emerytury lub renty była spowodowana szczególnymi okolicznościami, za które należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Brak ustaleń w tym zakresie istotnie wpływa na wadliwość postępowania w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.