II SA 3510/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Bronisław Szydło Sędzia WSA: - Stanisław Marek Pietras Asesor WSA: - Joanna Kube (spr.) Protokolant: - Artur Krzemiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2004 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku Pani E. F. występującej w imieniu dwójki małoletnich dzieci D. ur. w 1987 r. i K. ur. w 1988 r. Organ uzasadniając, stwierdził, że w sprawie nie wykazano, że niespełnienie warunków ustawowych do renty było spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. Wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Tak więc świadczenie to może zostać przyznana uprawnionym członkom rodziny po osobie ubezpieczonej, która posiadała udowodniony odpowiednio długi w stosunku do swojego wieku okres zatrudnienia, a do ustawowego okresu ubezpieczenia społecznego, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Zdaniem organu, udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 9 lat 3 miesiące i 18 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego tj. 45 lat. Ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego ojca dzieci zakończył się [...] lutego 2000 r. i od tej daty do dnia zgonu tj. [...] kwietnia 2003 r. upłynęły 3 lata, 1 miesiąc i 29 dni. Nie zostało wykazane aby w tym czasie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. W okresie tym ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy zostało orzeczona przez lekarza orzecznika w dniu 4 kwietnia 2003 r. Lekarz orzecznik stwierdził, że niezdolność istnieje od [...] lutego 2003 r. Prezes ZUS podał, że ubezpieczony miał przerwy w zatrudnieniu w okresach od 13 czerwca 1980 r. do 24 lipca 1984 r. oraz od 22 stycznia 1986 r. do 3 maja 1995 r. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. E. F. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zakwestionowała przyjętą przez organ datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Podała, że choroba męża została stwierdzona wynikiem badania [...], potwierdzonym zaświadczeniem z dnia 20 listopada 2000 r. Skarżąca podała, że jej rodzina jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozpatrując skargę E. F. pod tym kątem, nie stwierdził, aby organ podejmujący w badanej sprawie decyzje, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekracząjącej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powyższego przepisu zatem wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) świadczenie może być przyznane tylko ubezpieczonemu albo członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się przyznania renty rodzinnej na rzecz synów D. i K. po ich zmarłym ojcu. Pozytywne rozpoznanie wniosku wymagało zatem ustalenia, że ojciec dzieci przed śmiercią nie był w stanie uzyskać prawa do świadczeń przyznawanych w zwykłym trybie na skutek szczególnych okoliczności, które wystąpiły w jego życiu. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Ojciec dzieci zmarł w wieku 45 lat. Na przestrzeni całego życia legitymował się stosunkowo krótkim stażem pracy wynoszącym zaledwie 9 lat 3 miesiące i 18 dni. W ostatnim dziesięcioleciu podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez 4 lata, 9 miesięcy i 4 dni. W czasie aktywności zawodowej miał liczne przerwy w zatrudnieniu. W sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, że tak krótki okres zatrudnienia zmarłego wynikał z przyczyn od niego niezależnych. Mąż skarżącej przez okres ponad 3 lat przed śmiercią w ogóle nie pracował. Za całkowicie niezdolnego do pracy został uznany przez lekarza orzecznika od dnia [...] lutego 2003 r. Powyższe ustalenia wskazują że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie prawa do renty. Niespełnienie przez ojca dzieci powyższego warunku powoduje, że skarżąca nie może skutecznie domagać się na rzecz dzieci świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Oznacza to, że może być przyznane dzieciom wówczas, gdy mogłoby być przyznane ojcu. Do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy konieczne jest spełnienie wszystkich wymienionych tam warunków. Brak jednego z warunków uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, mimo bardzo trudnej sytuacji materialnej rodziny skarżącej. Świadczenie bowiem przewidziane w powołanym wyżej przepisie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez skarżącą argument, że skarżący był całkowicie niezdolny do pracy od dnia wydania przedstawianego zaświadczenia lekarskiego z dnia 20 listopada 2000 r. Jak wynika bowiem z akt tej sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2001 r. odmówił E. F. przyznania świadczenia w drodze wyjątku z powodu braku całkowitej niezdolności do pracy, które wynikało z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2001 r. uznającego go za częściowo niezdolnego do pracy. Skarżący nie składał wówczas od tej decyzji środków odwoławczych. Wobec tego w chwili obecnej nie można skutecznie podważyć orzeczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2001 r. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).