II SA 3651/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Asesor Janusz Walawski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2004 r. sprawy ze skargi R. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] czerwca 2003 r., odmawiającą przyznania małoletnim: W. I. ur. [...].06.1987 r., D. I. ur. [...]12.1989 r. i M. I. ur. [...] 09.1991 r. reprezentowanym przez ojca R. I. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej [...] stycznia 2003 r. ich matce B. I. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nadal nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne jego załatwienie. Jednocześnie wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. W ocenie Prezesa ZUS zgromadzony w sprawie materiał nie pozwala przyjąć, że zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez zmarłą prawa do świadczenia ustawowego. Jak wynika z posiadanej dokumentacji, ostatnio udowodniony okres składkowy matki dzieci przypada na dzień 9 maja 1996 r., natomiast całkowita jej niezdolność do pracy została orzeczona od [...] grudnia 2002 r., tj. 6 lat i 7 miesięcy później, zaś zgon nastąpił w dniu [...] stycznia 2003 r. W takim przypadku, zdaniem Prezesa ZUS, nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia przez ponad 6 lat nastąpiło na skutek niezależnych od woli ubezpieczonej okoliczności. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Powołany przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie daje w ocenie Prezesa ZUS podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od dostatecznie długiego okresu pracy ubezpieczonego, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach. Natomiast udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy matki dzieci w ilości 9 lat, 8 miesięcy i 20 dni jest nieadekwatny do wieku wynoszącego na datę orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy ponad 37 lat życia. Trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania renty w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. I. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący nie zgadza się z tą decyzją, gdyż uważa, że ustalony w niej termin niepełnosprawności żony na grudzień 2002 r. jest nieprawidłowy. Twierdzi, iż już w dniu [...] grudnia 1998 r. orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy z powodu choroby od 23 sierpnia 1998 r. Tylko z powodu trudności ze zdiagnozowaniem choroby nie ustalono wcześniejszej daty niezdolności żony do pracy, zatem nie można przyjąć, iż niewykonywanie pracy przez ponad 6 lat nastąpiło na skutek niezależnych od woli ubezpieczonej okoliczności. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazał, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, niezdolność całkowita ubezpieczonej do pracy powstała dopiero w grudniu 2002 r. oraz że krótki okres ubezpieczeniowy matki dzieci, będący jedną z przyczyn odmowy świadczenia, spowodowany był w dużej części jej wyborem życiowym - sprawowaniem opieki nad dziećmi. Nie jest to okoliczność szczególna, na którą ubezpieczona nie miała wpływu. Podniósł też, iż skarżący pracuje i zarabia [...] zł miesięcznie, nie można zatem uznać, że rodzina pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, choć niewątpliwie jej sytuacja materialna jest trudna. Sama jednak trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 134 § 1 wskazanej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że zapadła ona z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadnie skarżący podnosi, że ustalenie organu o całkowitej niezdolności do pracy jego zmarłej żony od miesiąca grudnia 2002 r. pozostaje w sprzeczności z materiałem zgromadzonym w sprawie. W aktach postępowania administracyjnego pozostaje bowiem wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 1998 r., z którego wynika, że B. I. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji okresowo do 31 grudnia 1999 r., poczynając od 23 sierpnia 1998 r. Ponadto, w aktach znajduje się także orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...] listopada 2000 r., którym B. I. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 listopada 2003 r. i uznano, że niepełnosprawność ta występuje od 1998 r. Znajdują potwierdzenie w materiale sprawy także dalsze stwierdzenia skarżącego, iż początki choroby żony, która spowodowała jej zgon [...] stycznia 2002 r. wystąpiły już znacznie wcześniej. Jak wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego Zespołu Opieki Zdrowotnej w P., B. I. przebywała w tym szpitalu już w miesiącu marcu 1996 r. Wobec powyższego nie można podzielić stanowiska organu, który przyjmuje, że niewykonywanie przez ubezpieczoną zatrudnienia przez ponad 6 lat, w okresie od maja 1996 r. do 2 grudnia 2002 r. nie było spowodowane okolicznościami niezależnymi od jej woli, skoro w tym czasie była już ona chora i stan jej zdrowia stale się pogarszał, doprowadzając do całkowitej niezdolności do pracy w 1998 r. i zgonu w 2003 r. Niewątpliwie na staż pracy ubezpieczonej miały wpływ przerwy w zatrudnieniu spowodowane urodzeniem w latach 1981-1989 trojga dzieci i korzystaniem przez nią z urlopów macierzyńskich i wychowawczych, od [...] października 1987 r. do [...] lutego 1991 r. Także ten okres powinien być rozważony w aspekcie "szczególnych okoliczności", wskutek których ubezpieczona nie spełniła ustawowych warunków do uzyskania świadczenia. Przepis bowiem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS bezpośrednio nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do przyznania renty na zasadach ogólnych. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku dokonując wykładni przepisu art. 83 ust. 1 w odniesieniu do przesłanek nienabycia uprawnień do renty ustawowej podkreślał, że przez szczególnie okoliczności należy rozumieć przyczyny niezależne od strony, niezawinione przez nią, będące rezultatem splotu obiektywnych okoliczności z subiektywnymi, ale nie wynikającymi ze złej woli osoby zainteresowanej. Prezes ZUS winien zatem ocenić fakt korzystania przez B. I. w latach 1987-1994 z urlopów macierzyńskich i wychowawczych z tytułu urodzenia w tym okresie trojga dzieci w aspekcie przesłanki szczególnych okoliczności nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Powołane okoliczności, mimo że miały wpływ na wynik sprawy, nie zostały w postępowaniu administracyjnym właściwie ustalone i rozważone a zatem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2003 r podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O wykonywalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.