II SA 3705/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2004 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu utraconego majątku 1) stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia 2) zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia [...] lipca 2003 r. na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 31 ust. 2, 4, 5 i 6, art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1991 r. Nr 4, poz. 17 ze zm.) orzeczeniem wydanym po raz trzeci w niniejszej sprawie: 1) zobowiązała Wojewodę [...] do zwrotu na rzecz Komisji [...] w K. kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 lipca 2003 r. do dnia zapłaty, 2) zobowiązała Wojewodę [...] do zwrotu na rzecz Zarządu Związku Zawodowego [...] w K. kwoty [...] z ustawowymi odsetkami od dnia 15 lipca 2003 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że zostało ono wydane po raz trzeci w tej sprawie jako następstwo dwukrotnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pierwszym orzeczeniem wydanym w sprawie w dniu 28 marca 2001 r. sygnatura akt II SA 1686/00 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] kwietnia 2000 r. Drugim zaś orzeczeniem wydanym w dniu 10 października 2002 r. o sygnaturze akt II SA 125/02. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] października 2001 r. Orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] lipca 2003 r. wydane zostało w następstwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2002 r. Przedstawiono również zasady wyliczenia kwot należnych obu związkom zawodowym od Skarbu Państwa - Wojewody [...]. Kwota [...] zł przypisana na rzecz [...] powstała z kwoty [...] zł należącej do tego związku, a przejętej przez ZZ [...] w stanie wojennym zwaloryzowanej według współczynnika wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w gospodarce uspołecznionej ogłoszonego przez Prezesa GUS (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1991 r. Nr 4, poz. 17 ze zm.), pomniejszonej o kwotę [...] zł zwróconą w 1993 r. [...] przez ZZ [...], zwaloryzowaną również według tego samego współczynnika płacowego. Natomiast kwota [...] zł przypisana na rzecz ZZ [...] wynika z tego, że ZZ [...] będąc zobowiązany na podstawie art. 31 ust. 2 pow. ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego do zwrotu przejętej kwoty [...] zł zwaloryzowanej według współczynnika oprocentowania kredytu refinansowego, czyli kwoty [...] zł zwrócił wcześniej [...] kwotę [...] zł. Kwota należna ZZ [...] jest więc nadpłatą, która w myśl art. 31 ust. 5 ustawy powinna być mu zwrócona przez Skarb Państwa. Wojewoda [...] w K., po wezwaniu Społecznej Komisji Rewindykacyjnej do usunięcia naruszenia prawa, zaskarżył orzeczenie tej komisji do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. Zarzucił, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna rozpatrując ponownie sprawę po wcześniejszym uchyleniu jej orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny nie wzięła pod uwagę ocen prawnych i wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 10 października 2002 r. Mimo wyraźnych wytycznych zawartych w tym wyroku Komisja wydała w dniu [...] lipca 2003 r. na podstawie tego samego stanu faktycznego i prawnego, a więc na podstawie tych samych ustaleń, analogiczne orzeczenie jak poprzednio. Nie odniosła się do podkreślonej przez Sąd zasady, według której obowiązek zwrotu majątku obciąża właściwe organizacje związkowe, na rzecz których nastąpiło przejecie majątku. Dopiero wtedy, gdy niemożliwe jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zwrotu, obowiązek zwrotu obciąża Skarb Państwa (art. 1 ust. 2 i 4 ustawy o zwrocie majątku). Jeżeli istnieje podmiot zobowiązany do zwrotu przejętego majątku związkowego, to Skarb Państwa jest, w myśl art. 31 ust. 4 ustawy o zwrocie majątku, zobowiązany jedynie do zwrotu różnicy pomiędzy kwotami: należną uprawnionemu i obciążającą zobowiązanego, powstałej w wyniku zastosowania różnych zasad waloryzacji tych kwot, a nie zwrotu całej kwoty należnej uprawnionemu związkowi. W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wniosła o oddalenie skargi i wskazała, że ustawodawca widząc stan uniemożliwiający wypłatę przez związki zawodowe, które majątki przejęły ustawą z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 75, poz. 355) w art. 31 ust. 2 ograniczył odpowiedzialność związku, który majątek przejął tylko do zwrotu wartości nominalnej przejętego majątku waloryzowanego jedynie odsetkami wynikającymi ze stopy procentowej ustalonej przez NBP dla oprocentowania kredytu refinansowowego, naliczonymi za okres od 1 lutego 1991 r. do dnia wydania orzeczenia. Tym samym znacznie zawężono odpowiedzialność organizacji związkowych, które przejęły taki majątek w stanie wojennym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się zasadna. Wskazać należy, że zaskarżone orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] lipca 2003 r. jest powtórzeniem orzeczenia tej komisji z dnia [...] kwietnia 2000 r., oraz z dnia [...] października 2001 r. Pierwsze z nich wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2001 r. uznane zostało za nieważne, następne zaś uchylone zostało wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 10 października 2002 r. Wynika z tego zatem, że zarzut strony skarżącej, iż Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie odniosła się do ocen i wytycznych zawartych w dwóch kolejnych orzeczeniach Sądu jest uzasadniony. Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W wypadku istnienia wątpliwości co do tego czy stanowisko albo oceny wyrażone przez sąd we wcześniejszym wyroku w tej samej sprawie w grę wchodzić może jedynie skarga kasacyjna zgodnie z art. 174 ustawy. Rozstrzygnięcie Sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego. Zasada ta obowiązuje niezależnie od tego czy stanowisko albo oceny wyrażone przez Sąd we wcześniejszym wyroku w tej samej sprawie były prawidłowe. Okoliczność, że organ nie podziela tego poglądu nie ma znaczenia, jeżeli organ w drodze rewizji nadzwyczajnej nie zakwestionował tej oceny. W omawianej sprawie wyrok nie został uchylony w drodze rewizji nadzwyczajnej a zatem pogląd w nim zawarty jest nadal wiążący zarówno dla organu jak i dla sądu. Wydanie przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną orzeczenia z dnia [...] lipca 2003 r., którym zignorowała prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2001 r. oraz z dnia 10 października 2002 r. przez pominięcie wiążącej organ na podstawie art. 99 pow. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oceny prawnej, w nich wyrażonej stanowi rażące naruszenie prawa i wyczerpuje przesłankę nieważności orzeczenia przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) orzekł jak w sentencji. O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.