II SA 3838/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2004 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA 3838/03 UZASADNIENIE Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu 20 czerwca 2001 r. wnioskiem pani R. O. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wcześniej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił skarżącej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Orzeczenie to stało się przedmiotem odwołania R. O. do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O., a następnie do Sądu Apelacyjnego w W.. W związku z tym, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym miało wpływ na decyzję administracyjną, Prezes ZUS w dniu [...] maja 2002 r. zawiesił postępowanie w sprawie. W dniu [...] lutego 2003 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącej. Prezes ZUS w dniu [...] czerwca 2003 r. wydał decyzję nr [...] i odmówił przyznania R. O. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w pierwszej instancji. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS R. O. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca została przez lekarza orzecznika ZUS uznana orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2003 roku za zdolną do pracy, nie spełniła zatem przesłanki całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne były przedmiotem oceny w postępowaniu, ale nie stanowiło to jedynego kryterium uprawniającego do przyznania renty w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła zarzut, że dwa lata przed wniesieniem skargi była uznana za osobę niezdolną do pracy i dostała orzeczenie o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem, w dacie ich wydania. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 124 w/w ustawy. Przepis ten mówi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) chyba, że sama ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS powinien więc przestrzegać przepisów tego kodeksu. Zgodnie z wyrażoną w art. 6 kpa zasadą praworządności organ administracji ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa, a więc w toku podejmowanych czynności procesowych musi prawidłowo stosować przepisy kodeksu. Dotyczy to szczególnie przepisów dotyczących wydawania decyzji i postanowień. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] maja 2002 r. postanowienie o zawieszeniu postępowania, powołując się na przepis z art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z art. 101 § 1 kpa, o zawieszeniu postępowania organ administracji publicznej orzeka w formie postanowienia. Dotyczy to zarówno postanowienia o zawieszeniu postępowania jak i postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania. W czasie zawieszenia postępowania organ administracji obowiązany jest jedynie podejmować czynności w celu usunięcia przeszkód do prowadzenia postępowania oraz czynności w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. Prezes ZUS nie wydał postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania. Postanowienie takie zgodnie z art. 101 § 3 kpa podlega zaskarżeniu przez stronę. W ten sposób skarżąca została pozbawiona ważnego uprawnienia procesowego. Organ administracji podjął działania, do których był uprawniony dopiero po podjęciu zawieszonego postępowania i rozstrzygnął merytorycznie sprawę, podczas gdy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego obligowały go jedynie do podjęcia czynności wskazanych w art. 100 kpa i art. 102 kpa. Mając na uwadze fakt, że popełnione błędy w postępowaniu mogły mieć istotny wpływ na jego wynik, Sąd nie odniósł się do zarzutów dotyczących merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zarzuty te powinny być przedmiotem oceny w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Tak więc Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób istotny naruszył przepisy postępowania administracyjnego. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.