II SA 3964/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, , sędzia WSA Iwona Dąbrowska, asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2004 r. sprawy ze skargi małoletnich: E., P. i N. C. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. IISA 3964/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2003 nr [...] r. i odmówił przyznania małoletnim: E., P. i N. C. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu M. C. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy jest pochodną świadczenia zmarłej. W związku powyższym Prezes ZUS w pierwszej kolejności zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia dwóch z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwia nabycie prawa do renty faktu, że M. C. w okresie od 20.11.1996 r. do 03.11.2002 r. posiadał prawie sześcioletnią przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub wykonywaniu innej działalności podlegającej ubezpieczeniu. We wskazanym okresie był on osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia zwłaszcza, że nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy z powodu choroby. Nie istniały więc, zdaniem Prezesa ZUS, przeciwwskazania uniemożliwiające zmarłemu kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia społecznego. W ocenie Prezesa ZUS brak jest istnienia przesłanek do otrzymania przez córki M. C. świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi ustawowego przedstawiciela małoletnich, A. C., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła zarzut błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przyjęcie, że świadczenie jest pochodną uprawnienia osoby zmarłej i nie dotyczy członków rodziny pozostałych po zmarłym. W skardze skarżąca wskazała także na to, że śmierć ojca dzieci miała miejsce w okresie, w którym on pracował i był ubezpieczony a nadto, że do pięcioletniego okresu, po którym mógł on otrzymać rentę zabrakło mu niespełna 11 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wskazał, że interpretacja art. 83 w/w ustawy dokonana przez skarżącą jest błędna i podtrzymał argumenty zawarte w decyzji z dnia [...] września. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem, w dacie ich wydania. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS oraz, że nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie w drodze decyzji uznaniowej Prezesa ZUS. Decyzja Prezesa ZUS nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest ona czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust 1 cyt. ustawy, to znaczy uprawniony: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenie przewidziane przez tę ustawę ma obowiązek stosować przepisy Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z roku 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kpa- poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego- art. 9 kpa. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarły w wieku 38 lat ojciec dzieci miał w okresie od 20.11.1996 r. do 03.11.2002 r. prawie 6-letnią przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 5 lat, 10 miesięcy i 3 dni jest nieadekwatny do jego wieku w chwili zgonu. Art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie powinna mieć w sprawie większego znaczenia. Natomiast w przedmiotowej sprawie celowym było ustalenie, dlaczego w zatrudnieniu zmarłego wystąpiła prawie 6 -letnia przerwa i czym była spowodowana. Do tej kwestii organ się nie odniósł stwierdzając jedynie, że wobec zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem był on osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał również oceny całego materiału dowodowego. Z akt rentowych wynika bowiem, że zmarły posiadał w dziesięcioleciu poprzedzającym zgon udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze ponad 4 lata i 1 miesiąc, a więc do przyznania renty w trybie zwykłym zabrakło mu niespełna 11 miesięcy. Nie został wzięty pod uwagę fakt, że zgon nastąpił podczas okresu ubezpieczenia, a więc zmarły wykazał wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć mógłby osiągnąć wymagany okres do przyznania ubezpieczenia w trybie zwykłym. Tak więc organ nie podjął się oceny, czy przytoczone powyżej fakty nie stanowią zbiegu szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.